Linh tinh lang tang

Một ngày, trừ các thời gian ăn ngủ tắm ị đái, thực ra chỉ còn khoảng tối đa là mười bốn tiếng (trong đó có tám tiếng làm việc). Nếu tính thêm cả việc nhà (nấu ăn, dọn dẹp,…) chỉ còn mười hai tiếng. Nên thời gian đi lại (đi làm, đưa con đi học…) mà mất tầm 10% (độ tiếng rưỡi mỗi ngày), thì ok. Mất hơn, là lãng phí (thời gian, năng lượng đi đường, từ xăng xe, sức khỏe đến hệ thần kinh). Suốt mười lăm năm nay mình ra sức tuyên truyền điều này với bạn bè. Có những người bán biệt thự ở quận 7, thuê/mua chung cư quận nhất hoặc gần đó, ai cũng thấy happy: vợ chồng đi làm nhàn, con cái đi học nhanh; bạn bè hú nhau đi nhậu dễ (thời gian đi làm giảm từ một tiếng rưỡi cho một chiều đi hoặc về xuống chỉ còn tầm 35-45 phút, mà đấy là nhà khá giả, có lái xe riêng, chỉ phải ngồi không phải lái, mà còn thấy sướng như vậy).

Trẻ con đi học, nhiều nhà xin cho con học trường tốt, hoặc quốc tế, nhưng xa nhà. Thời gian  đứa trẻ đi học mỗi ngày (kể cả là đi xe hơi xịn) là khoảng ba bốn tiếng. Rất là khổ. Ngoài việc dậy sớm, thì tuổi ấu thơ của lũ trẻ nếu đi học xa, thì phần thời gian nhiều nhất là ngồi xe ô tô. (Nếu đi xe máy thì còn khổ nữa, nhất là trời mưa gió.)

Hơn chục năm nay, ai hỏi là xin cho con học trường nào, lời khuyên của mình là: trường công, gần nhà nhất. Kể cả đó là trường làng cũng không sao. Đi học mà dưới 1km là cực kỳ sướng, nhất là những ngày thời tiết xấu. Đi xe máy độ 3 phút. Đi bộ chừng 15 phút, kể cả chờ đèn đỏ. Nếu nhà có điều kiện chăm sóc, thậm chí không cần bán trú, trưa về nhà ăn ngủ được.

*

Tuổi thơ cực kỳ ngắn, độ hơn chục năm, và không bao giờ quay lại. Mà chẳng ai biết tương lai thế nào, chỉ biết là lúc còn bé, sướng được thì cứ cho chúng nó sướng cái đã. Nên nếu trẻ con thích cái gì, cho chơi hết, từ game trên ipad đến ps4. Miễn là đừng chơi quá nhiều.

Xét rộng hơn, nền kinh tế mà mất quá nhiều thời gian cho việc đi đường, nhất là đi công tác ngoại tỉnh hoặc vận chuyển hàng hóa (hơn 100km đi mất 1.5 tiếng) thì tất nhiên là chẳng thể nào tăng trưởng có chất lượng được.

*

Ngoài việc học trường công, gần nhà nhất có thể, giờ chia sẻ thêm vài suy nghĩ về việc nuôi dạy trẻ.

Đầu tiên là có nên ép, gò, thúc, hoặc mĩ miều gọi là “khuyến khích con chăm học”, từ bé không. Câu trả lời là Không. Ít nhất là ở cấp tiểu học. Lý do là con người ta làm cái gì đó một thời gian thì cũng chán, học cũng vậy. Phần nhiều là đến cấp ba là chán học. Một số ít hơn đến năm hai, năm ba đại học. Một số ít nữa thì bỏ học master hoặc PhD. (Khi đã chán học, thì chỉ cần một cái gì đó hấp dẫn là sẽ bỏ, ví dụ đang học năm ba thì bạn rủ đi làm, có tiền). Cho nên đừng ép trẻ chăm chỉ học hành quá sớm, vì nó sẽ chán học sớm. Mỗi khi định ép trẻ tiểu học phải chăm học, hãy nghĩ rằng học nhiều quá đến lớp 10 nó sẽ chán học mất. Để đến lớp 7 hẵng ép. Học tiểu học chỉ cần học kha khá là được.

*

Học mẫu giáo là quãng thời gian rất phù hợp để học bơi và patin. Bơi không chỉ là kỹ năng sinh tồn, nó còn nhiều giá trị khác. Lớn mà không biết bơi, đi chơi với bạn, các bạn bơi thì mình ngồi trên bờ trông quần áo. Bơi còn là cảm nhận không gian 3D đúng nghĩa, ngoi lên ngụp xuống, đi chéo đi ngang. Còn Patin là tập thăng bằng, tập tốc độ. Và quan trọng nhất là ngã rất nhiều; ngã thì tự mà đứng dậy. Ngã đau và tự đứng dậy là một trải nghiệm rất quan trọng với trẻ con.

Tiếp đó là câu hỏi có nên học chữ sớm không? Nhiều người cho rằng không nên học chữ sớm. Cái này có lẽ không đúng. Vì cái gì ai cũng phải biết, thì biết sớm sẽ tốt hơn. Dạy chữ cho trẻ chỉ cần dạy biết ghép chữ, rồi biết đọc (không cần biết viết). Đứa trẻ “không biết đọc” và “đứa trẻ biết đọc” là hai đứa khác hẳn nhau. Sau khi biết đọc, đứa trẻ nó thấy một thế giới khác, và nó làm được nhiều việc khác hẳn. Nó có thể nhắn tin cho bố mẹ (rất nên mua smartphone cho trẻ, cài cả viber, đừng hạn chế). Và lúc nó biết đọc, thì đã có thể bắt nó đọc vài cuốn sách trẻ con (dù nó có thích hay không). Sau khi nó đã đọc vài cuốn truyện tranh (biết thế nào là một câu chuyện được kể ra bằng chữ, có thêm từ vựng,…) thì có thể cho học tiếng Anh và học nhạc được. (Tiếng Anh học quá sớm, khi từ vựng tiếng mẹ đẻ còn ít, cách diễn đạt tiếng mẹ đẻ còn vụng về, chưa biết mặt chữ, không đọc được chữ Apple, thì học tiếng Anh sẽ khá là vất vả, ý kiến này đối với trẻ em nói chung, còn bé nào có khiếu ngoại ngữ thì không bàn.)

*

Cuối cùng là đừng ghét các môn học thuộc lòng, và văn mẫu. Học thuộc lòng, nhất là các môn ngu ngu nhồi toàn sự kiện số liệu bắt học, là môn tập thể dục rất tốt cho não. Trí nhớ tốt là phải do luyện tập từ bé, chẳng ai tự nhiên nhớ được cái gì khô khan dài dòng (nhớ từ vựng, ngữ pháp khi học ngoại ngữ cũng vậy; hoặc là nhớ nốt nhạc nhớ bản nhạc).

Văn mẫu cũng chẳng có gì xấu. Hầu hết trong cuộc đời chúng ta là dùng VĂN MẪU: đơn xin học bổng, đơn xin việc, đơn xin nghỉ ốm cho con…. tất cả đều là một dạng văn mẫu. Phát biểu tổng kết, phát biểu chào mừng, viết báo cáo, viết kiểm điểm… cũng là một dạng văn mẫu. Làm văn mẫu cho chuẩn là tốt rồi, tốt cho mình và cho cuộc đời. Nhiều người giờ viết cái đơn xin việc còn chẳng ra hồn. Đó là do chê không học văn mẫu một cách nghiêm túc. Vả lại, trước khi làm cái gì sáng tạo, thì phải làm tốt cái mẫu đã. Nên bố mẹ rất nên động viên con học tốt các môn này (và học cùng con nếu có thể). Dù học nó rất chán. Nhưng về cơ bản, học là một việc rất chán, chán hơn chơi rất nhiều.

Cuối cùng, thì bố mẹ nên tham gia nhiều hoạt động xã hội, cộng đồng, và cho con đi cùng, dù khổ đến mấy. Trẻ con thật ra lại rất thích đi như vậy.

***

Mấy ông bạn già ở Cali đã tiêm xong hai phát Moderna. Khoe vaccine card trong group chat viber. Mọi người nhao lên hỏi có tác dụng phụ gì không. Mình bèn chỉ các anh cách trả lời.

“Em chỉ cho anh một câu trả lời kinh điển nhé. Tác dụng phụ sợ lắm, làm mình yếu đi, trước đây sáng dậy anh chỉ cần dùng một tay là đè nó cụp xuống được, giờ phải dùng cả hai tay.”

Cái kiểu nói đùa sử dụng logic thế này khá hiếm trong tiếng Việt và thường là khuyết danh. Câu có tác giả rất ít. Ví dụ Trần Tiến (nhạc sĩ) có câu: “Lá diêu bông là cái lá có thật, do ông Hoàng Cầm bịa ra.”

***

Hôm nay đi xe grab lên quận 12, hỏi Tăm là hôm qua nghe ai hát nhỉ. Tăm bảo Eric Clapton. Rồi nói thêm rằng ông ấy có nick là slowhand. Rồi kể chuyện ông ấy nghiện, đeo thìa vàng ở cổ, rồi tháo ra tặng bác sĩ. Tăm bảo bố kể chuyện này rồi. Mới kể chuyện con ông ấy ngã lầu chết, ông ấy sáng tác bài hát cả thế giới biết. Hỏi con nghe không, Tăm bảo không, con không nghe. Kể cho Tăm là ông ấy nhỏ con, chân dài, rất đẹp giai, nhưng hồi trẻ rất hay xấu hổ, e dè ngượng ngập, gái theo rất nhiều, toàn cô xinh, mà xinh tầm thế giới. Tăm hỏi… thế ông ấy ở band nào.

Nghe đến khúc gian tấu, Tăm bảo: giai điệu hay quá.

Clapton hát hay đàn giỏi. Nhưng ở bài này ông ấy hát hiền hành, giản dị. Nghe sẽ thấy ông ấy tôn trọng bài hát, tôn trọng thính giả và tôn trọng chính người nghệ sĩ super tài năng trong mình. Ngón đàn và tư duy âm nhạc của ông ấy cực kỳ tài hoa mà không cần vượt qua bài hát. Đoạn gian tấu và solo cuối bài hát cho thấy không cần phải tỏ ra mình siêu hơn bài hát mà mình thích hát, mà phẩm chất cùa mình vẫn hiện rõ, rất hiền và rất tự nhiên.

Có rất nhiều vẻ đẹp tuyệt vời trên trái đất này. Có những vẻ đẹp do con người cố ý tạo ra, có những vẻ đẹp do con người vô tình tạo ra. Vẻ đẹp âm nhạc của Clapton là vẻ đẹp vô tình. Ông ấy làm ra vẻ đẹp mà không cần cố gắng, tự nhiên nó hiện luôn ra đấy. Vẻ đẹp tạo ra, hồn nhiên như hơi thở, như trăng rằm đến tháng lại tròn, như chiều nào tà dương cũng hiện, như cầu vồng sau cơn mưa,… như là vô tình mà có. Vẻ đẹp ấy không làm ta sững sờ, mà làm ta cảm luôn, như đang khát mà uống ly nước.

Tôi cũng thích những vẻ đẹp do con người cố ý tạo ra. Như Angkor Wat. Nó làm ta sững sờ. Nó làm ta ngạt thở. Nhưng tôi thích hơn những vẻ đẹp do con người vô ý tạo ra. Họ tạo ra tự nhiên như hít thở khí trời, như chẳng cần cố gắng. Những vẻ đẹp vô tình.

***

“Hình như em cũng đem lòng yêu ông.” – Nàng cố nở nụ cười rồi tắt thở.

Sáng đưa Tăm đi nhà sách, mở ra thấy lời tỏ tình của Éponine với Marius, liền mua luôn.

Ngày nay người ta không nói tiếng Việt giản dị như thế này nữa: Hình như, đã đem lòng mình, yêu nhau.

Lần đầu đọc lời tỏ tình này, chắc chỉ mười ba mười bốn tuổi, không nhận ra Eponine là nhân vật mà tác giả dường như gửi gắm nhiều tình cảm nhất. Lúc Eponine bé tí, tác giả tả cô ấy xinh xắn, ăn mặc đẹp, được nuông chiều và hư. Thế rồi gia đình bố mẹ cô phá sản, bị bần cùng hoá và lưu manh hoá. Éponine, chị và em trai mình trở thành những thiếu niên dưới đáy xã hội, cuộc sống hàng ngày bám lấy đường phố Paris.

Éponine ở tuổi teen, đói nghèo, tàn tạ, khôn ngoan và quỷ quyệt. Nhưng vẻ đẹp của thiếu nữ và sức quyến rũ của tâm hồn trẻ đang yêu vật lộn trong thân thể gày gò và tàn tạ ấy để toả sáng. Cô ấy soi gương và hát trong căn hộ tồi tàn của Marius. Kể cho anh những tối cô đi dạo và hát một mình trên đường phố Paris.

On my own, là bài hát mà Éponine hát trước khi chết, trong vở kịch hát Les Miserables. Bài hát rất lay động lòng người. Cô chết khi gối đầu vào lòng Marius, trên chiến luỹ Paris, vì trước đó cô mang ngực mình che cho Marius một viên đạn.

“Nàng cố nở nụ cười rồi tắt thở”. Nhân vật duy nhất trong cả cuốn tiểu thuyết dài thực sự biết yêu và chết vì người mình yêu.

***

Con trai của hoàng tử Harry và cô diễn viên Meghan là một hoàng tử lai.

Trong lịch sử VN, theo Tạ Chí Đại Trường, có một hoàng tử lai là Lê Long Đĩnh.

Ông này có mẹ là “Di nữ”. Tài năng của ông vô đối, đặc biệt là tài quân sự và tài ăn chơi. Công lao cũng nhiều, như việc mang tứ thư ngũ kinh về VN. Chẳng may chết sớm. Lý Công Uẩn soán mất triều Tiền Lê, sau đó ra sức bêu xấu Lê Long Đĩnh. Nên ông hoàng tử lai này mang tiếng xấu đến tận ngày nay, trong khi tài năng không mấy ai còn nhớ.

***

Bình thường thì để giải thích sự sống thì là các nhà sinh học, hóa học… Thế nhưng có một nhà vật lý lại dùng định luật hai nhiệt động học để giải thích sự sống.

Ông này là Erwin Schrödinger, một trong những người sáng lập ra vật lý lượng tử. Quãng 1943-1944,

Schrödinger viết một cuốn chuyên khảo nhỏ tên là What is Life. Trong đó Schrödinger đề cập đến các phân tử làm nhiệm vụ mã hóa và truyền thông tin từ thế hệ này qua thế hệ khác. Ở thời điểm Schrödinger viết cuốn sách này khoa học chưa thực sự biết đến nhiễm sắc thể, DNA và di truyền. (Hơn 10 năm sau, mấy món này mới được confirm). Hai nhà khoa học đoạt giải Nobel vì khám phá ra cấu trúc DNA là James Watson và Francis Crick đều nói họ chịu ảnh hưởng của cuốn sách What is Life. (Ai muốn đọc cuốn sách này có thể tìm pdf trên internet).

Ý tưởng (gốc) của Schrödinger, nay có tên là “Order from Order”, khó hiểu. Ông ấy bảo các sinh thể (các tế bào hoặc nhóm tế bào chẳng hạn) ăn các trật tự, và thải ra sự bất trật tự. Đó là nguồn gốc sự sống. Đối với Schrödinger, thì sự trao đổi chất chính là ăn entropy vào rồi thải entropy ra môi trường. Ăn vào những gì có độ trật tự cao (low-entropy), xả ra môi trường xung quanh những gì có độ trật tự thấp (high entropy/sự hỗn loạn).

Sau này các nhà vật lý khác diễn đạt lại dễ hiểu hẳn ra. Trong đó có Roger Penrose. Penrose giải thích như sau:

Ví dụ như con người, tổng năng lượng trong một cơ thể con người trưởng thành là không đổi (giả sử người đó không béo lên). Cho nên việc nạp năng lượng là không cần thiết. Năng lượng chỉ cần nạp để con người lớn lên (từ em bé trở thành người lớn). Nhưng nói chung, ngoại trừ một số nhà vật lý, hầu hết mọi người luôn cho rằng sống là phải tiêu hao năng lượng, nên cứ phải nạp vào.

Thế tại sao con người phải ăn. Không phải để nạp năng lượng, mà là để để giữ cho entropy (độ mất trật tự) trong cơ thể mình không đổi (không tăng lên). Việc đó xảy ra thế nào?

Con người ăn con bò, có entropy thấp, và xả ra môi trường entropy cao (nhiệt/heat). Con bò đến lượt nó lại ăn entropy thấp hơn là cỏ (thực vật). Thực vật đến lượt nó lại ăn entropy thấp hơn nữa là ánh sáng mặt trời (quang hợp). Về tổng thể, ban ngày trái đất nhận entropy thấp là ánh sáng (photon từ mặt trời), ban đêm lại xả ra entropy cao (bức xạ nhiệt vào không gian). Ban ngày trái đất thu nhận một số ít ánh sáng nhìn thấy được (nắng mặt trời). Ban đêm xả ra một núi các bức xạ hỗn loạn không nhìn thấy được (bức xạ nhiệt).

Thế entropy thấp của ánh sáng đến từ đâu. Nó đến từ các phản ứng nhiệt hạch trong lòng mặt trời. Các phản ứng này, đến lượt nó ăn entropy rất thấp từ hấp dẫn (gravity/gravitation) và xả ra entropy cao hơn (ánh sáng/photon).

Có thể suy rộng ra, để duy trị sự sống của mình, một hệ (sinh vật, cộng đồng, xã hội, đảng phái, nhà nước) luôn phải ăn sự ổn định (low-entropy, sự trật tự…) và xả ra bên ngoài sự hỗn loạn (high-entropy, rất mất trật tự). Mỹ chẳng hạn, là cường quốc, vì nó ăn rất nhiều low entropy (tài nguyên, bao gồm chất xám) và xả high entropy ra khắp thế giới (bao gồm cả đô la, iphone, phim hollywood). Đại khái vậy, ta có thể áp dụng tư duy của Schrödinger vào cơ quan, chi bộ, khu phố, các tập đoàn, chính quyền abcd của mình nếu thích. (Về sức khỏe, ung thư là một dạng cơ thể bị tăng entropy, nên việc ăn nhiều rau ít thịt, ko rượu không thuốc không niềm vui để entropy đầu vào thấp nhất có tác dụng chống ung thư có khi là hợp lý. Việc tăng entropy xả ra thông qua tập thể dục, lao động… cũng hợp lý tương tự. Chưa kể hoạt động cường độ cao sẽ giúp làm giảm gốc tự do (free radical) vốn là cái gây ra lão hóa và bệnh tật.)

***

Thánh Thomas Aquinas có năm phép chứng minh sự tồn tại của Thượng Đế. Phép thứ năm có tên gọi là Grand Design. Phép này sau này bị bác bỏ, vì chính sự tiến hóa, chứ không phải thượng đế, đã “design” tất cả mọi thứ sao cho chúng tinh xảo và tối ưu. (Tuy nhiên, vẫn còn đó thắc mắc, ai design cái Big Bang). Cái gì không tối ưu, cồng kềnh, nhất là cồng kềnh về mặt sinh thái và năng lượng sẽ không tồn tại. Blockchain rất cồng kềnh và rất tốn năng lượng. Tuy về philosophy thì con người thích một mô hình phi tập trung hơn là tập trung, mà phi tập trung tức là không tối ưu, phi tập trung chỉ tốt khi nó đa nguyên/đa dạng sinh học, như là thế giới tự nhiên, hay nền dân chủ. Blockchain không có đa dạng sinh học, không đa nguyên. Blockchain chắc sẽ thành công với các thứ như smartcontract, còn với cryptocurrency thì khả năng cao sẽ là không.

Nhân nói đến Thượng Đế/Chúa. Trong 5 phép chứng minh của Aquinas, có 3 phép đã bị bác bỏ. Phép đầu tiên (God, the Prime Mover) vẫn còn bỏ ngỏ, là do ngay cả vật lý hiện đại cũng chưa biết  tường tận cái gì tạo ra Big Bang (nếu như không phải là Prime Mover).  

Nhà vũ trụ học đầu tiên đề xuất thuyết Big Bang (và cho rằng trong Big Bang có hiện tượng quantum), tên là GeorgesLemaître. Tên của ông có trong mô hình thuyết Big Bang, FLRW, trong đó L là Lemaître. (FLRW=Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker)

Lemaître là một linh mục Dòng Tên. Còn Dirac, cha đẻ của thuyết trường lượng tử và tiên đoán được phản vật chất, hoàn toàn vô thần. Dirac gặp Lemaître và hỏi: Có phải thuyết Big Bang rất gần với tôn giáo của ông không. Lemaître trả lời: “Hoàn toàn không.” Dirac lại hỏi tiếp, thế ngành khoa học nào gần với tôn giáo của ông nhất. Lemaître trả lời: Tâm lý học.

*

VN-Indo (4:0) – Khớp Các Đăng (Đỗ Hùng Dũng)

Xuân Trường đá hay… như xưa. Hay còn gọi là phong độ đã trở lại. Anh sút xa một quả tuy hiền lành dễ đoán với thủ môn, nhưng quả bóng vẫn làm ra một đường cong uy lực vãi chưởng khiến thủ môn quân địch phải vươn tay hết cỡ. Cú phất bóng của Xuân Trường lên trên để Văn Thanh ghi bàn thật là có tư duy (cộng với đội bạn lúc này đi bộ và để lộ khoảng trống quá khổng lồ).

Cả 4 bàn thắng đều không phải là phối hợp/tổ chức tấn công (hai bàn do chuyền vượt tuyến, một bàn sút xa, một bàn do đá phạt góc dẫn đến). Thực ra VN cũng có các pha phối hợp có ý đồ và tương đối đẹp mắt (một phần là do đội bạn chiến thuật dốt) nhưng đều kết thúc bằng sút hỏng). Cho nên 4-0 chưa nói lên gì nhiều.

Dũng Chip chấn thương khiến cho tuyến giữa thiếu hẳn một “trục các đăng”.

Làm sao mà xe máy, hay ô tô, chuyển được từ số cao về số thấp (từ tấn công quay về phòng ngự) và số thấp lên số cao (chuyển qua phản công) nếu không có trục các đăng (đặt theo tên ông Cardano). Trục các đăng giúp cái xe chạy được mà hầu hết người lái xe không biết nó tồn tại. Thiếu Dũng Chip tức là cỗ máy đội tuyển thiếu một cái trục/khớp/bánh xe có tác dụng như thế.

Hồng Duy hiệp một có pha phối hợp, cầm bóng xuống sát biên ngang rồi chuyền sệt lại cho Tiến Linh, nhưng Tiến Linh đá lên giời. Hiệp hai, cú chuyền chéo của Hồng Duy quá đẳng cấp (chuyền vào giữa hai cầu thủ đội bạn đang chạy cùng Tiến Linh), Tiến Linh dùng tay rồi dùng chân ghi bàn. Dùng tay ok, coi như bù cho thẻ đỏ đội bạn hiệp 1 thoát mấy phát.

Cuối cùng là Tuấn Anh, đầu hiệp một anh có một cú sút sống ngoài 16m50 quá đẳng cấp tuy không thành bàn. Tuy nhiên Tuấn Anh là mẫu thoát pressing và mở hướng tấn công, còn Indo không pressing gì mà chỉ dẫm đạp, nên rất may là Tuấn Anh đau và bị thay người sớm, chứ không ở lại thì què luôn rồi. May mắn nữa là Xuân Trường vào thay lại đá quá tốt.

Nhìn vào hình vẽ (hình động) của khớp các đăng dưới đây (cardan gear) ta sẽ thấy điểm D chạy lên chạy xuống. Ta cứ nghĩ đấy là trục dọc của sân bóng, D chạy lên là tấn công, chạy về là lui về phòng ngự. Điểm A có thể là Tuấn Anh, Xuân Trường (ví dụ đúng nhất phải là Pirlo).Bài bình luận bóng đá và cơ khí hôm nay đến đây là hết.

Link xem cardan gear ở đây (ko hiểu sao không insert được vào bài): https://www.geogebra.org/m/uaguEEM8

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong Uncategorized và được gắn thẻ , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.