Tháng Năm

Tháng Năm năm nay có một lễ kỷ niệm đặc biệt: Kỷ niệm lần thứ 100 ngày các nhà thiên văn học xác nhận (confirm) thuyết tương đối tổng quát của Einstein là đúng.

*

Có một câu chuyện đùa, chắc hẳn là không có thật, nhưng những người hâm mộ Einstein khá thích. Chuyện kể rằng, khi được hỏi “Là người thông minh nhất trái đất, ông cảm thấy thế nào?”, Einstein trả lời: “Câu này nên hỏi Nicola Tesla”.

Suốt mấy chục năm đầu thế kỷ 20, Tesla là kỹ sư điện và nhà sáng chế nổi bật, thành công, và sáng láng nhất thế giới. Kỹ sư điện hồi đó là nghề tân kỳ như nghề làm AI bây giờ. Các sáng chế của Tesla không chỉ mang lại cho ông một núi tiền (mà sau này ông phá hết vào các phòng lab kỳ quái của mình), mà còn khai sinh ra Cách mạng công nghiệp 2.0: Máy phát điện và động cơ điện xoay chiều.

Thế nhưng Tesla luôn chế diễu Einstein và nhiều lần ngạo mạn bác bỏ cả Thuyết tương đối hẹp và Thuyết tương đối tổng quát. Sau này người ra cho rằng Tesla phủ nhận Einstein, một phần là vì bài Do Thái, một phần (lớn hơn) là do ông không hiểu về mặt toán học các lý thuyết của Einstein. Lý do Tesla không hiểu, có thể là do ông không được học về các phương trình của Maxwell. Vào thời của Einstein và Tesla, ở đại học hàng đầu thế giới người ta vẫn chưa dạy các phương trình của Maxwell. Einstein đã phải tự học các phương trình độc đáo này. 

Câu chuyện Tesla phủ nhận Einstein thường được kể như một ví dụ về việc ngay cả những người như Tesla: thông minh nhất, được đào tạo tốt nhất, có đầu óc sáng tạo bậc nhất, có thành tựu khoa học rất lớn, đẹp giai, lịch lãm, nề nếp, nhưng đã không nhận ra (hoặc không chịu nhận ra) paradigm shift của khoa học, của xã hội.

*

Câu chuyện của Sir Arthur Eddington thì ngược lại. Lúc Einstein công bố Thuyết tương đối tổng quát (1915-1916), việc liên lạc ở Châu Âu còn khó khăn. Khó khăn nhất không phải là việc gửi thư từ tài liệu cho nhau, mà là sự nghi kỵ của các nhà khoa học Châu Âu với các nhà khoa học Đức.

Arthur Eddington lúc bấy giờ là Thư ký của Hội Thiên văn học Hoàng gia Anh, nên ông tiếp xúc sớm với công trình của Einstein. Vừa là nhà thiên văn, vừa giỏi toán và hiểu được công trình của Einstein, ông nhận ra được tính khả thi trong thí nghiệm Nhật thực mà Einstein đề xuất để kiểm chứng lý thuyết của chính mình. Chưa hết, Eddington không phân biệt chủng tộc mà còn ngược lại. Ông theo giáo lý Quaker và là người ủng hộ nhiệt thành cho chủ nghĩa quốc tế và chủ nghĩa thái bình. Chứng minh lý thuyết của Einstein là đúng sẽ kéo các nhà khoa học Anh và Châu Âu gần lại các nhà khoa học Đức.

Để chứng minh lý thuyết của mình bằng thực nghiệm, Einstein tự đề xuất (tất nhiên bằng các phương trình) sử dụng hiện tượng nhật thực toàn phần. Tháng Năm năm 1919 sẽ xảy ra hiện tượng Nhật thực toàn phần, nếu đo đạc từ hai điểm quan sát ở Châu Phi và Brazil sẽ chứng minh được Thuyết tương đối tổng quát là đúng. Eddington đã “đấu tranh” miệt mài để tổ chức được hai đoàn thám hiểm, đi Châu Phi và đi Brazil, để thực hiện thực nghiệm. Hồi đó, những chuyến đi như vậy vất vả, tốn kém, và phép đo phụ thuộc nhiều vào thời tiết.

May quá, Eddington thành công. Lý thuyết của Einstein lần đầu tiên được chứng minh là đúng. Einstein trở nên nổi tiếng khắp thế giới. Đến mức, như trong một cuốn sách mà hồi bé tôi đọc, họ kể rằng phong bì thư chỉ cần đề “Ông Einstein ở Châu Âu” là sẽ đến nơi. Trong cuốn sách ấy, có cả bài thơ chế diễu Einstein, mà sau này đọc bài thơ Tesla làm để diễu cợt Einstein, tôi cảm như hai bài là một.

Sir Arthur Eddington cũng nổi tiếng chẳng kém. Truyền thuyết kể rằng, có lần được phỏng vấn: “Có phải thế giới này chỉ có ba người, trong đó có Einstein, là hiểu Thuyết tương đối không?”, Eddington ngồi nghĩ rất lâu, rồi trả lời: “Tôi không biết người thứ ba là ai!”

Tờ New York Times ở thời điểm Eddingon công bố bức ảnh chụp Nhật thực toàn phần nổi tiếng của mình, họ không có sẵn phóng viên khoa học ở London. Thế là họ cử một anh chuyên viết về đánh golf đi làm bài. Điều kỳ lạ là bài báo thành công xuất sắc và đến tận bây giờ trong số những người hâm mộ Einstein vẫn nhiều người nhắc đến.

*

Hôm rồi sau khi đăng ký trường Minh Việt (MVA) của Gấu (Anh Phạm), tôi có chat với Gấu mấy câu. Đại ý bảo nước mình lãnh đạo hô hào 4.0 kinh quá mà chưa làm gì cụ thể, trong khi anh phiên dịch Anh Gấu Phạm đã triển khai được Giáo dục 4.0. Deadline đăng ký học Minh Việt là hết tháng Năm này, tức là còn độ 48 tiếng nữa. Link đăng ký ở đây:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdj2xF7QrSCx8jANYKvR-67J6jl5p4_k7rdBMyCDE8hKvfIgA/viewform

Chương trình học của Minh Việt (MVA) ở đây: https://www.minhvietacademy.org/chuong-trinh-hoc

Còn các thông tin khác của Minh Việt thì ở đây: https://www.minhvietacademy.org/

(Ngắn gọn, Minh Việt là trường phổ thông, dạy bằng giáo trình Mỹ có bản quyền, hiệu trưởng, giảng viên là người Mỹ. Năm nay tuyển sinh từ lớp 4 đến lớp 9. Điểm khác biệt của trường này là học online, học phí rẻ, học sinh ở đâu cũng học được.

Tuần học 4 buổi chính thức, từ 6:30pm, học 3 tiết, mỗi tiết 55 phút. Học bằng tiếng Anh. Có phụ đạo tiếng Anh cho các cháu hơi đuối ngoại ngữ.

Học phí hoàn trả bất cứ lúc nào, nếu phụ huynh không hài lòng.

Mục tiêu của trường:

Mục tiêu chính của MVA là chuẩn bị cho các cháu đi học và sống ở nước ngoài về sau này chứ không chỉ đơn giản là học phổ thông để lấy kiến thức phổ thông. Toàn bộ chương trình sẽ được định hình theo hướng chuẩn bị cho các cháu tham gia vào với thế giới. Mục tiêu là đưa được nhiều cháu nhất ra nước ngoài, cụ thể là sang Mỹ, học tập ở bậc cao hơn. Chính vì lý do đó, một cấu phần rất quan trọng mình hình dung sẽ là hỗ trợ nộp đơn xin học, chuẩn bị cho các kỳ thi tiêu chuẩn Mỹ, giúp đỡ sắp xếp học bổng, các nguồn tài chính cho các cháu học tập ở nước ngoài.)

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong phát triển, đời và được gắn thẻ , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.