Cứ bận rộn suốt nên cứ bị trễ thông tin. Lần trước thì anh Thành Nam làm CEO FPT từ cái đời nào mình cũng ko biết. Có cái speech của anh Nam được quăng lên mạng từ cái thời nào cũng chả đọc. Đọc xong viết entry bình luận. Phần 1 post lên thì mới biết là lạc hậu quá nên dừng lại. Đến hôm vừa rồi lại có vụ anh Hùng Viettel qua làm guest speaker bên FPT, lại đọc trễ lần nữa (may mà đọc cái entry của Huy Bom chứ có khi cả năm nữa mới biết…). Anh Hùng quả là danh bất hư truyền, biết là anh này nói hay mà chưa có dịp nghe, may mà có cuộc nói chuyện ở FPT, lại được transcript ra tung lên mạng. Internet quả là kỳ diệu.

Thôi thì gộp luôn cái phần bình lựng số 2 đang bỏ dở vào luôn bài bình lựng doanh nghiệp nhớn của tổ quốc. Đặt mẹ cho nó cái tên rất kêu là:

Dòng Sông Muốn Chảy Về Đâu

Bài nói chuyện của anh Hùng ở FPT là một câu chuyện thành công thuộc loại (và có lẽ sẽ là) kinh điển. Câu chuyện thành công của một doanh nghiệp khổng lồ bao giờ cũng hay. Nhất là với một story teller có năng khiếu. Và nó là câu chuyện kể nên nó hay ở các huyền thoại phố phường. Kiểu như Beatles thành danh rồi thì huyền thoại là Paul hay John không biết nhạc, toàn phải huýt sáo cho nhau nghe, mà người ta quên đi là John học chơi đàn rất chăm chỉ từ Paul (phải soi gương vì trái tay) còn cả Paul lẫn John đều phải học của George, là người giỏi nhạc lý nhất hội. Cũng như rồi đây sẽ rất ít người nói đến cái Viettel Bưu Chính có công lớn cho nhân dân cả nước biết các chú bộ đội đi làm bưu điện. Cũng như mấy chục triệu dollar đầu tiên là do ký sinh VoIP trên PSTN của bưu điện nhà nước (lúc đó chưa có cái brand VNPT như bây giờ). Đấy là chưa nói đến Viettel lúc đó còn thuộc Bộ Tư Lệnh Thông Tin, chưa thành công ty hoành tráng như bây giờ.

Anh Hùng ngay đầu tiên đã chốt hạ: Chiến lược và tầm nhìn không ai copy được của ai vì nó liên quan đến văn hóa doanh nghiệp. Chắc ý anh nói cái base và root mà khác nhau thì tầm nhìn và triết lý kinh doanh sẽ khác nhau, tuy rằng ai cũng muốn nhìn xa và tiến xa cả.

Viettel nay đã là số một. Đặc biệt là số 1 về hạ tầng viễn thông trên phạm vi cả nước. Số 1 về cung cấp dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ thoại di động. Rất có thể là số 1, hoặc tiềm năng số 1, về khả năng cung cấp dịch vụ băng rộng (nghe đồn tài nguyên SDH của Viettel có thể làm lụt cả nước). Và cái quan trọng là có thể Viettel sẽ là công ty công nghệ số 1 của Việt Nam. Một điều mà FPT có thể sẽ không bao giờ đạt được. Nếu điều này thành hiện thực, rất có khả năng Viettel xưng hùng xưng bá ở tầm khu vực.

Phân loại Doanh nghiệp, nói thì mơ hồ, nghĩ thì rất rõ: Rằng thực ra chỉ có hai lối đi chính. Hoặc là kiếm tiền (nhanh hay chậm). Hoặc là xây dựng đế chế (xưng bá hay xưng vương, nội địa hay quốc tế).

Lúc khởi nghiệp có lẽ các ông leader, từ Bill Gates, Steve Jobs đến anh Bình anh Xuân, chỉ nghĩ đến kiếm tiền, kiếm 1 triệu, rồi 10 triệu. Khi gió đã đủ căng buồm thì một số ông phát mộng dựng đế chế. Nhiều ông chỉ vun vén cái nhà cái xe. Khi buồm đã dương, có ông chỉ mơ số 1 Việt Nam, có ông muốn ra trời quốc tế. Ăn thua là giữ buồm căng được bao lâu, hehe. Lúc chưa đủ gió căng buồm thì “hô và hào” là một phần sức mạnh. Giữ buồm căng ra đến biển lại cần cả tỷ thứ khác ngoài mấy cái mồm hô to.

Giống như các con suối nhỏ lúc tụ thành sông. Có con sông muốn chảy về biển khơi, có con sông chỉ lanh quanh trong mặt đất. Sông đã ra biển phải là sông lớn, có dòng chảy xiết, có bên lở bên bồi, có châu thổ và có lối đi ra biển. Vậy là khác chỉ khác ở chỗ dòng sông ở đâu mà có, chứ cái dòng sông chảy đi đâu lại giống nhau, có khác đi chăng nữa cũng chỉ khác ở phương pháp chỗ lở chỗ bồi mà thôi.

Tôi quen biết trực tiếp khoảng vài chục doanh nghiệp và doanh nhân. Nghe hơi nồi chõ thì còn nhiều hơn nữa. Tôi tin chắc rằng chỉ có hai loại doanh nghiệp như thế thôi: doanh nghiệp kiếm tiền hay doanh nghiệp đế chế. Và cái điểm turning-point để doanh nghiệp kiếm tiền hóa thành doanh nghiệp đế chế đòi hỏi lãnh đạo phải đoạn tuyệt với cái triết lý kinh doanh kiểu kiếm tiền. Tuy có xưng hùng xưng bá có được hay không còn đòi hỏi nhiều yếu tố, nhưng không đoạn tuyệt thì chắc chắn là thua, hoặc cùng lắm là như FPT, một đế chế mà chính người trong cuộc không biết sức mạnh thực sự của mình là gì, ngoài những thứ chung chung như tinh thần sáng tạo, môi trường chuyên nghiệp, thương hiệu hoành tráng. Cái thương hiệu FPT quả thực là cực giá trị, nhưng vẫn chỉ là thương hiệu ao làng.

***

Các dòng sông muốn chảy về đâu?

Tôi xin kể 1 câu chuyện có thật như sau:

Giấc mộng lớn của người Việt Nam là thành công nội địa rồi đi ra biển.
Nhưng ở bên ngoại cuốc có những người lại muốn đến VN để thành công. Một số ít trong đó chắc là có ý nghĩ là thành công ở VN rồi sẽ lại quay về biển. (Nghe giống câu chuyện của nước tăng lực Bò Húc bên Thái quá).

Cách đây mấy năm tôi có quen một nhóm kỹ sư làm hardware design (kiểu như làm mấy con chip của broadcom vậy, nói thế cho dễ hiểu). Đúng tầm tuổi chín. Họ đến VN với một số ý định điên rồ nhưng có lý. Họ muốn sản xuất đồ hitech ở Việt Nam. Nghe đã thấy điên rồi, vì làm sao chiến được với các xưởng sản xuất khổng lồ ở Đài Loan hay Quảng Đông. Nhưng xét cho cùng họ không điên, bởi nếu hàng làm ra mà có thị trường, ắt là sẽ sống được.

Thị trường họ nhìn là ở VN. Lúc đó các đồ phụ kiện digital như tai nghe bluetooth cho mobile ở VN chưa thịnh lắm. Toàn đồ nhập khẩu rất đắt tiền. Nhóm kỹ sư kia có sẵn vài pattern sáng chế, có sẵn design đến tận kiểu dáng, biết cả nhà sản xuất OEM rẻ và tốt. Họ định bắt đầu bằng cách kết hợp với một doanh nghiệp có tiền, có hệ thống phân phối lớn và biết làm marketing. Kiểu như FPT vậy.

Khi sản xuất các đồ phụ kiện digital thành công thì chắc chắn là có tiền, có đội ngũ kỹ thuật và có chút thương hiệu. Lúc đó họ sẽ làm thêm hai dịch vụ nữa. Một là depot center. Hai là sản xuất các thiết bị truy cập và truyền dẫn sử dụng OFDM, OFDM-A.

Lý do là phải làm depot center vì họ thấy chắc chắn là các công ty viễn thông sẽ cần dịch vụ này (để tiết kiệm tiền và đỡ đau đầu). Bù lại họ sẽ có tiền trả trước từ service này và quan trọng hơn là có đội ngũ kỹ thuật am hiểu backbone và access. Từ đây họ sẽ hiểu được trình độ lao động kỹ thuật cao của Việt Nam. Dựa vào đó họ sẽ đào tạo để làm hardware designer, một nghề mà phần khó nhất là con người, phần khó nhì là tiền đầu tư vào lab.

Khi có tiền rồi, có người rồi, họ sẽ làm công nghệ và partnership với một cty viễn thông lớn. Ở thời điểm đấy thì Wimax còn triển vọng lắm, và họ chọn OFDM (tất nhiên là chọn trên project thôi, chứ đã có gì đâu). Lập luận của họ là Việt Nam toàn nông thôn nên sớm hay muộn gì thì wireless broadband cũng cần thiết bị (nếu ko phải wireless thì với nền tảng đấy cũng làm được thiết bị khác). Mà thiết bị để dàn trải thì tốn kém vô cũng nếu đi mua từ vendor ngoài. Ngược lại, nếu sản phẩm đã có “chuột bạch” cây nhà lá vườn thì một phần sẽ rất tốt, phần thứ hai là giá sản xuất sẽ có lợi thế quy mô —> xuất khẩu sản phẩm ra khu vực và … Phi Châu. Tức là thành một mô hình của Huawei hay ZTE.

Câu chuyện này cuối cùng chỉ dừng ở phần ý tưởng. Vì thực sự không có ai ở trong nước (kể cả FPT lúc đó rất cởi mở) cho họ một cơ hội tiếp cận. Khó tiếp cận vì không biết có doanh nghiệp nào ôm mộng bá vương, nếu có thì không biết đến với họ thế nào, nếu đến thì cũng chưa chắc đã nói được câu chuyện cần nói. Venture Capital ở tây thì lúc đó nói Việt Nam sẽ có hàng chục triệu thuê bao mobile và broadband thì chắc nó cũng cười cho thối mũi. Nên giấc mơ vẫn chỉ là giấc mơ.

Không phải vô cớ ngày xưa các đại gia tay to toàn phải nuôi hàng nghìn người tài trong nhà. Hầu hết đám người tài đó đều là phét lác ăn bám. Nhưng mộng bá vương là phải tốn tiền nuôi một đống văn nhân hảo hán lúc nhúc, để lúc cần có ít nhất một chú để  mà dùng. Xét theo tinh thần doanh nghiệp thì các tay đại gia ngày xưa đó mới đúng là những người có entrepreneuship. Và họ biết nuôi để làm gì. Khác với The Beatles, có công ty Venture tiêu tốn bao nhiêu tiền để rồi Paul phải hát:

“You never give me you money
You always give me your funny paper
an in the middle of negotiotation
you breakdown”

***

Châu thổ, phù sa bên lở bên bồi, chỉ có sông là đi ra biển.

***

Xem thêm: Mâm cơm và tính minh bạch trong làm ăn

Trại Bồ Đề

Đôi khi nắng qua mái hiên làm ta nhớ
- Trịnh Công Sơn –

Hòa bình lập lại, vua trả lại gươm báu, rời trại Bồ Đề về Đông Kinh.

Mười năm nước Việt loạn lạc binh đao, gần hai mươi năm dân Việt bị tàn sát áp bức.

Sau mấy trăm năm độc lập, mới có lúc thời kỳ bị phương bắc đô hộ như vậy. Người tài, sách quý, vật lạ, bị tha về phương bắc cả.

***

Bên kia Nhị Hà có trại Bồ Đề.

Bên này Nhị Hà có thành Đông Quan. Đông Quan là do giặc Minh bỏ chữ Đô của Đông Đô mà thay bằng chữ Quan.

Trại Bồ Đề có hai cây Bồ Đề cao. Vua dựng chòi trên cây hằng ngày nhìn vào thành. Giặc rút một năm vua mới rời Dinh Bồ Đề để vào Đông Kinh.

Vua thiết triều không cấm cửa, dân có thể vào xem. Bên cửa ai cũng thấy Hồ Ly Phu Nhân, hồn ma con gái hóa thành cáo giúp vua tránh giáo quân nhà Minh, nay được vua ghi nhớ.

Vua xuất thân người bản xứ. Tụ quân khởi nghĩa ban đầu toàn người Mường người Thái. Vua mê tín, tin mệnh trời. Vua mưu trí và quyết đoán.

Mấy đời vua cũ về Thăng Long, chỉ vua là dòng đầu tiên thuần đất Việt. Từ thủa Nam Giao Chỉ quay đầu vế Hán, đất Giao Châu chỉ còn lại An Nam, sau thành Đại Việt do có nhà Đinh thuần Việt. Các đời vua sau nhiều dân ngụ cư, đến nhà vua mới là anh hùng bản xứ.

***

Vua xuất thân áo vải. Lúc khó khăn giết voi, giết ngựa, suối hòa rượu nuôi quân.
Vua lúc khởi nghĩa lập trại Bồ Đề, đến trẻ con cũng biết cho ngựa đức ông ăn cỏ.

Vua lập nước Đại Việt năm 1428 , đóng đô ở Thăng Long, đổi thành Đông Kinh.
Cùng năm ấy vua đi thuyền trên hồ Thủy Quân, gọi rùa vàng lên trả gươm báu.

Trại Bồ Đề  vẫn còn địa danh. Hai cây bồ đề cao bằng tháp Báo Thiên  không còn nữa.

Nay bên Hồ Gươm, nơi quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, có một cây Bồ Đề nhỏ, chi chít lá xanh mướt hình trái tim.

Khi thu qua đông về, lá cây thành sắc đỏ.

***

Nhật Ký Vàng Anh

Part 1.

Part 2.

Lại nói về Lý Thông, bị dì ghẻ xa thải, buồn quá bỏ làng đi hoang. Đi từ sáng đến đêm, lại đến sáng thì khát nước. Gặp một con suối bèn ngồi xổm xuống định vục nước lên uống thì nhìn thấy một lão Nguyên. Lão Nguyên lảm nhảm nói cả đời trong mỗi mình ta đục rồi lấy nước rửa tai. Nước suối đang trong thành đục, Lý Thông cay lắm định đạp lão già lộn cổ, ai ngờ đạp trượt ngã lăn xuống suối biến thành ông lão đánh cá. Ông lão đánh cá lóp ngóp leo lên bờ vớ vẩn lại vớt được con cá vàng. Cá vàng xin lão thả ra đổi lấy một điều ước. Ông lão ước có cái cần câu cơm,  xoạch phát biến thành Lao Ái. Từ đấy không bao giờ ngồi xổm được nữa.

Cá vàng lộn xuống suối, quẫy mình biến thành nàng tiên cá. Leo lên bờ, quên mặc áo, đúng hôm gió heo may, ho khụ khụ mấy phát. Bác thợ săn nghe thấy ho mới hỏi sao cổ nàng to thế rồi bờm xơm sờ ngực, tiện tay mổ bụng luôn không thèm đợi trả lời. Lấy trong bụng ra được vợ ông lão đánh cá và siêu mẫu quàng khăn đỏ.

Thợ săn gả vợ ông lão đánh cá cho Ái Thông rồi thả siêu mẫu vào rừng. Siêu mẫu đang đi giày cao gót tự nhiên phải trèo đèo đâm mỏi chân. Vào luôn nhà bảy chú lùn làm giấc. Trưa hôm sau thức dậy tháo khăn đỏ  trùm lên đầu thay mũ, ho bảy phát, nhổ bảy bãi nước bọt, dọn cái bảy cái giường rồi ngâm hành với giá đỗ bồi dưỡng bảy chú. Ngâm xong ra đầu hè đứng đợi bảy chú về, trúng gió chết thành hòn Vọng Thất Phu. Đầu vẫn trùm khăn đỏ.

Lại nói về  Ái Thông, chê vợ ông lão đánh cá già, bỏ làng về kinh. Đi qua khu rừng nhỏ thấy có căn nhà nhỏ, trong căn nhà nhó có 7 bát rau, liền ngửa cổ ăn sạch. Ăn xong soi gương hỏi: “Gương kia ngự ở trên tường, nước ta ai chọi trên giường như ta?”. Gương cười khẩy bảo: “Thưa Ái Thông, xưa kia chàng chọi nhất làng, ngày nay hàng xóm nhà chàng chọi hơn”. Nói xong gương vỡ thành ngàn mảnh bay đi khắp thế gian găm vào mắt một số hơi lắm anh.

Anh vua đang ôm Tấm nhảy vòng vòng bỗng bị mảnh gương chui vào mắt, đẩy Tấm ra, thái độ rất buồn. Tấm đang nhiên bị đẩy ra, sững người bỗng ngộ ra một số thứ, liền bế  bế con vào chùa đưa cho Thị Kính, quay người bỏ hoàng cung đi vào núi. Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy. Mãi sau này kháng chiến thành công mới quay về. Lúc đấy cũng đã già. Anh vua mới nể tình vua cũ bố trí gả cho Ái Thông, lúc này có tí chức trong triều.

Đêm tân hôn Ái Thông ngồi bệt trên phản nhìn xuống hạ thể, rồi nhìn ngọn nến cháy run rẩy, buột miệng tòi ra câu thơ: “Giá một phút huy hoàng rồi chợt tắt. Còn hơn nằm le lói suốt trăm năm!”

Tấm nghe câu thơ, tựa khung cửi, thở dài, hóa thành chim vàng anh,  bay đi mất.

Ở Sài-Gòn có một khu cực kỳ nổi tiếng gọi là Chợ-Lớn. Thực ra câu này sai, vì Sài-Gòn và Chợ-Lớn là hai khu khác nhau. Câu đúng sẽ là Sài-Gòn Chợ-Lớn (giống như Sài-Gòn Gia-Định). Đây là điểm khác biệt rất lớn giữa Sài-Gòn và Thành phố Hồ Chí Minh, hay còn được dân “tỉnh” gọi giản dị là “thành phố”. Kiểu như: anh mới ở thành phố về?

Thành phố Hồ Chí Minh có một hãng taxi, sơn màu xanh, ở sườn có ghi chữ rất to “Taxi ChoLon”. Tôi thề là chưa bao giờ tôi dám leo lên xe của hãng này. Nghĩ đã thấy hãi. Phải chở bằng taxi cơ đấy, ghê cả người.

Không biết hãng taxi này còn tồn tại không.

***
Chợ Lớn gắn liền với người Hoa. Hay còn gọi là người Hoa Chợ Lớn. Người Hoa ở bất cứ đâu ngoài Trung Quốc thì đều được gọi là người Hoa (trong tiếng Việt). Tất nhiên là không tính cách gọi bằng quốc tịch.

Nhưng trong cuốn Cung Trăng (Moon Palace) của Auster do Nhã Nam xuất bản thì tất cả đều là người Trung Quốc hết. Từ Kitty Wu (một nhân vật) đến người Hoa ở Mỹ.

***

Cuốn Moon Palace được viết theo lối viết của Jules Vernes, từ hành văn, cấu trúc, chuyển đoạn, cách tả cảnh tả người, cách ví von triết lý ngắn gọn trong lời thoại. Chỉ khác là tốc độ cao hơn. Kiểu văn tả cảnh và lời thoại như “Hành Trình vào Tâm trái đất” hay “Du hành lên Mặt trăng” nhưng được kể với tốc độ cao hơn.

Bản dịch tiếng Việt không có chất của Jules Vernes nhiều lắm. Thậm chí, toàn chất của Cao Việt Dũng. Nhưng không sao, một cuốn sách hay thì dịch có đuối một chút vẫn hay. Vả lại không thể đòi hỏi dịch giả dịch cái gì cũng hay được. Nhất là những người dịch cao tốc độ như cao việt dũng.

***

Mặt trăng là một thứ rất là iconic trong Moon Palace. Nó xuất phát từ nhiều thứ (trong cuốn sách) trong đó có câu nói được cho là của Tesla. Câu nói này đại khái như sau: “Mặt trời là quá khứ, trái đất là hiện tại, mặt trăng là tương lai”. Trong cuốn Moon Palace có một đoạn dài nói về Tesla cực hay. (Nhân tiện, Tesla là nhân vật rất hay, tôi có 1 entry về ông này ở đây).

Mịa, cuối cùng, quả thực, cái trái đất này là một cái hiện tại mà quá khứ cuối cùng vẫn dồn cục về hiện tại, còn hiện tại thì lăn lông lốc trên đường tới một cái tương lai đẹp đẽ nhưng vô vọng. Tất cả những gì đẹp đẽ, cuồng loạn, tội lỗi, và cả tiền bạc tài sản của quá khứ cuối cùng cũng cuộn chặt vào hiện tại, cuốn chặt vào thân phận những người đang sống để trái đất quay, quăng người ta va đập trong hiện tại bằng chiều của quá khứ, để nhận ra cái thì tương lai đẹp đẽ trong lúc ở hiện tại tả tơi và mất mát.

Đoạn kết, hình ảnh cái người thanh niên hiện tại, đứng trên bờ biển, quay lưng về con đường đã qua, nhìn theo mặt trăng đang lên trên nền trời tối, là hình ảnh đầy lạc quan.

Nhưng câu hỏi nằm lại trong đầu người đọc là sự giao kết của các thế hệ nhìn từ một hệ quy chiếu hoàn toàn khác.

***
Nhân vật Tom Effing trong Moon Palace có nhiều câu cực hay. Có một câu đại lý là khi người ta đã nếm tương lai thì người ta không thể quay về quá khứ. Hoặc một câu rất oách là: tao muốn chết với dục vọng đầy trong não.

Hay dịch ra tiếng Vina thô bỉ là: tao muốn chết với một cái não làm taxi Chợ Lớn.

***

Phòng tôi có cửa sổ, to gần hết bức tường, có bốn cánh sơn màu sáng và không có chấn song. Khung cửa sổ kéo sát xuống sàn nhà nên khi mở cửa có thể bước ra cái ban công bé tí.

Tôi rất thích cửa sổ, có lẽ còn thích hơn cả cửa ra vào. Chắc cũng có rất nhiều người thích cửa sổ. Có một cuốn sách tên là vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ. Có một truyện ngắn rất nổi tiếng với hình ảnh cửa sổ rộng và bếp lửa hồng. Có cả một hệ điều hành tên là cửa sổ. Đôi mắt, cũng được gọi một cách rất sáo nhưng không rỗng, là cửa sổ của tâm hồn. Cửa ra vào của tâm hồn, tất nhiên, đi qua dạ dày và cổ họng.

Có một tạp chí văn hóa rất hay, không biết bây giờ có còn tồn tại không. Tên nó là Người Đưa Tin Unesco. Tagline của nó là: Một cửa sổ nhìn ra thế giới. Tạp chí này có bản tiếng Việt và bản tiếng Pháp.

Nếu ta không gõ được vào cánh cửa để bước ra thế giới, cách duy nhất là mở cửa sổ.

***

Mỗi khi có điều kiện tôi thường bảo các em sinh viên là cố gắng biết ngoại ngữ, biết máy tính và biết bơi. Nếu không biết ngoại ngữ thì không có cách nào nhìn ra ngoài thế giới được. Còn không biết bơi thì thiệt thòi vô cùng. Xuống nước mà không bơi được có cảm giác bất lực như là không đọc được chữ nước ngoài.

***

Tôi không biết tiếng Nhật nên bao lâu nay không biết tên của nhân vật Midori trong Rừng Na Uy có nghĩa là “Màu xanh lá cây”. Nếu dịch ra tên chữ tiếng Việt có lẽ là Diệp Lục.

Nhân tiện, tôi vẫn thắc mắc là tại sao Nhị Linh không dịch tên Moon Palace ra tiếng Việt mà cứ để nguyên bản (thực ra Nhị Linh có giải thích rồi mà tôi nghe ko thấy thuyết phục lắm). Nếu dịch ra, có lẽ là Cung Trăng, sẽ gợi hơn nhiều. Ai đọc cuốn này sẽ thấy tại sao Cung Trăng lại gợi mở đến thế.

***

Năm 1976 chính quyền đóng cửa các trường học do công giáo tài trợ. Trong đó có các trường trung học dòng La San (La Salle). Ngày xưa, các trường học theo hệ thống Tây, bắt đầu là các trường công lập do chính phủ Pháp tài trợ, sau đó là các trường tư thục, và nghĩa thục (thường là trường do công giáo tài trợ). Trường nam sinh Chu Văn An và nữ sinh Trưng Vương ở Hà Nội là trường công, năm 1954 rời vào Sài Gòn, trường ở lại HN chỉ là phần xác và chút hồn vướng vấn.

Một trong những trường La San bị đóng cửa, đến năm 2000 thì mở lại, nhưng trở thành trường chuyên Trần Đại Nghĩa, ở ngay trung tâm quận nhất. Đi qua cổng trường, phía tầng trệt bên tay trái, vẫn có cái cửa sắt và cầu thang nhỏ dẫn lên một cái tu viện nhỏ, có lẽ thế, của dòng La San. Ở trên lầu 1 có một cái hội trường khá to, to là so với trường trung học.

Học sinh của trường Trần Đại Nghĩa có rất nhiều em đeo kính.

Trường Trần Đại Nghĩa có một câu motto rất dễ chịu, đề rất to ở giữa sân trường, chữ màu xanh lá cây đậm: “Học để biết. Học để làm người. Học để làm. Học để chung sống”.

Chị Hồng Béo hôm trước có một entry về bạn học cũ, có nói các bạn đều thành đạt, thành đạt có nghĩa là thành người tử tế và đạt được các ước mong giản dị của đời mình.

Ngày xưa tôi đọc chị Vàng Anh có nhớ chị ấy kể bố chị ấy dạy chị “học để không ai giết được mình”. Tôi hãi quá. Không phải hãi ông Chế Lan Viên, mà hãi cái sự đưa đến việc ông Chế dạy con gái mình như thế. Hãi đến tận khi biết có trường dạy “Học để làm. Học để chung sống”.

***

Chung Sống, tự bản thân nó, hẳn phải có màu xanh lá cây.

Albert Camus cuối năm 1957 có một bài phát biểu dài đọc đại Viện Đại Học Upsal (Thụy Điển). Bài phát biểu này được dịch ra tiếng Việt và xuất bản mấy lần với tên ” Sứ Mệnh Văn Nghệ Hiện Đại”. Lần xuất bản cuối cùng có lẽ là của An Tiêm, xuất bản năm 1974, bản dịch của Trần Phong Giao. Bìa của cuốn này, cũng như các cuốn khác của An Tiêm, đều đẹp nhã nhặn. Từ font chữ, màu sắc, bố cục, … đều rất đẹp. Điều thú vị nhất là bìa cuốn này rất giống bìa phụ của cuốn “Những Mối Tình Nực Cười” của Milan Kundera do Nhã Nam mới xuất bản cách đây mấy tháng.

“Sứ Mệnh Văn Nghệ Hiện Đại” ra đời cách đây mấy chục năm (hơn nửa thế kỷ) nhưng hôm nay đọc vẫn thấy giống … Vina. Tất nhiên là giống về hiện tượng còn thì khác xa về chất.

***

Ngày xưa ở công sở có phòng văn thư. Trong phòng luôn có một hoặc vài cái máy chữ to tướng dùng giấy than. Người sử dụng cái máy này phải có chuyên môn, cụ thể là biết đánh máy. Đánh máy là công việc vất vả cả về thể chất (oánh rất cơ bắp vì toàn là máy cơ), nếu sai lại rất khó sửa (về sau có máy chữ chạy điện thì đỡ hơn). Những máy chữ cỡ nhỏ thì dùng cho dân viết chuyên nghiệp nên các nhà báo (tây) ngày xưa thường có hình ảnh gắn liền với máy chữ và thuốc lá. Hình ảnh Hồ Chí Minh ngồi đánh máy trong các phim tư liệu có lẽ có được vì ông có thời làm báo ở Pháp. Ai xem phim công an Pháp do Alain Delon đóng cũng hay thấy nhân vật thanh tra cảnh sát này ngồi đánh máy bản cung hoặc báo cáo.

Ngày nay thì nghề văn thư đánh máy coi như đã chết. Nó đã chết như các nghề xưa cũ: bơm mực bút bi, bơm ga bật lửa, hàn dép nhựa, … Người viết và biên tập viên bây giờ ai cũng tự typing được văn bản của chính mình. Trừ cái anh gì làm phê bình văn học, bạn của anh Nhị Linh, tự nhiên quên béng tên, vẫn thường chia sẻ nhuận bút cho người đánh máy thuê.

Nhưng có một chỗ mà cái nghề xưa cũ này vẫn tồn tại. Thậm chí người hành nghề là nam giới và còn trẻ. Đó là cái cái anh đánh máy làm ở báo điện tử mà cụ Quát thỏ thẻ trên báo: Lỗi tại cậu đánh máy. Ở báo điện tử mà vẫn có cậu đánh máy, oách vãi.

Xét cho cùng, để lưu giữ một nghề xưa cũ ở một tờ báo internet, phải trả giá thì cũng là đương nhiên.

Nhân việc này, Huy Bom có entry nói về tai nạn nghề nghiệp, rồi có nói thêm: “Sự rộng lượng với báo chí hình như ngày càng ít đi”. Đọc câu này choáng vãi chưởng. Người làm nghề phải mong muốn khách hàng ngày càng khó tính hơn mới đúng. Đằng này lại muốn rộng lượng hơn. Báo chí Vina mà rộng lượng thì thành cướp hết à. Với lại Huy Bom còn đánh lộn cả lỗi nghiệp vụ với typing error. Cái lỗi sau là phần của các bác sửa morat, sửa bông hay gì gì đó, không phải việc của phóng viên và biên tập. Cái nghề sửa lỗi typing, ở nhà in ngày xưa được gọi là “người sáng suốt”. Ngày xưa in bằng chữ chì, sắp chữ chì, phải sửa từ bản đập, đâu có sửa bản soft như bây giờ đâu. Mấy cái nghề in này, 30 năm rồi không đến nhà in, mà bây giờ cũng ko còn nhà in kiểu cũ để mà đến nữa, nên quên tiệt rồi, nếu có gì sai, cũng là lỗi bộ nhớ, có thể bập bập được.

***

Lại nói về nhà báo. Hic. Ở Vina, điều kiện cần để làm nhà báo là biết chữ, điều kiện đủ là phải được nhà nước cấp cho cái thẻ nhà báo (thông qua một cái hội). Tức là anh có muốn làm nhà báo thì ngoài việc anh muốn ra, thì người ta phải cho anh nữa. Cái gì mà người ta cho được thì người ta cũng lấy lại được. Vậy nên đã làm nhà báo ở xứ Vina thì đừng bao giờ trách nhà nước. Nếu trách thì nên trách mình cái lúc đi xin được làm nhà báo ấy.

Là nhà báo rồi thì danh chính ngôn thuận (tiếng khựa) thì phải làm cho một tờ báo có tên tuổi, có tòa soạn, có độc giả. Nhẽ đâu làm nhà báo lại ngồi nhà. To nhất tờ báo thì là ông Tổng. Ông Tổng của tờ báo có circulation lớn như Tuổi Trẻ hay Thanh Niên thì oách lắm, quyền lực vô biên. Cái quyền lực vô biên ấy có thể bơm đít chính trị gia hay đạp vào mặt doanh nghiệp. Nhưng cái quyền lực ấy cũng là của người ta cho. Cho được thì đòi lại được. Ngắt ông Tổng ra khỏi cái ghế tổng biên tập là phế bỏ võ công, ra đường trẻ con cũng mắng ông được. Lúc ngồi ghế tổng liệu có nghĩ thế không. Nghĩ được thì đừng trách nhà nước nữa, trách mình cái lúc xin nhà nước cái quyền lực thứ tư ấy. Nó có thực sự là của anh đâu. Là ơn mưa móc cả mà thôi.

Nhà báo mà bị phế, khác gì giáo dân bị nhà thờ rút phép thông công. Khác gì bình luận viên Quang Huy bị VTC đuổi việc, chả lẽ lên loa phường bình luận giải ngoại hạng Anh. (ví dụ thế, vì lâu ko xem VTC, ko biết anh này còn lảm nhảm về MU trên VTC nữa hay không).

***

John Contrane có một đĩa rất dễ nghe. Trong đó có bản In a Sentimental Mood hơi da diết và lãng đãng. Bè piano nhỏ nhắn và long lanh (Duke Elllington) xen lẫn tiếng symbal thư thái.

Như tiết trời vào thu gió nhẹ và nắng vàng đã bắt đầu nhảy nhót qua tán lá.

***

Ngồi ở các quán nhậu thường hay nghe được các câu cảm thán giống nhau về ngữ mà khác nhau về nghĩa.

+ “Hôm qua tao chơi con 53, mãi nó không về, phí tiền”.
+ “Hôm qua tao chơi con 89, xong nó về ngay, phí tiền”.

Thế là thế nào. Chơi nó hay thế đấy. Ở văn phòng tôi có một em rất hay, mỗi lần phải mở đĩa hoặc mở một bài nào đấy mà máy tính của em ấy không chạy được, em thường qua mở nhờ ở máy tôi và bắt đầu bằng câu: Anh chơi hộ em cái này. Máy của em không chơi được.

***

Đi chơi đúng là phải có đợt. Đợt này đi chơi đêm 2 phát liền. Phát trước thì kể ở entry trước rồi. Phát này cũng như phát trước, chỉ khác điểm kết thúc lần này là Angelina cái khỉ gì ở Metropole (chỗ MedPub cũ) thay vì hạ cánh ở Royal (ngày xửa ngày xưa hay được gọi là Hàng Tre).

Đến Face lần thứ hai mới để ý là ở cửa ra vào nó có cái biển to tướng đề nội quy cho khách vào chơi. Chỉ có 3 yêu cầu, đều bắt bằng “Xin đừng …”. Trong đó có “Xin đừng đi dép” với lại “Xin đừng đánh nhau”. Mới nhớ ra lần trước vào đây là đi dép tông Converse hehehe.

Cái đường vào hẹp tí, hai bên có dán ảnh khách (cái này thì giống quán cafe hoặc pub hơn), thấy ảnh ông Bắc Rô to tướng, ngồi giữa, hai bên thì một bên là Tuấn Đỏ, một bên thì … không biết. Hỏi Bắc thì nó bảo là Nam Khôi.

Lần này em DJ chơi nhạc cũng vẫn chậm, nhưng dữ dằn hơn, khách khứa có vẻ hưng phấn hơn.

Thú vị nhất là đi toilet thì gặp em Ly Zipper đang đứng soi gương trong đấy. Nhìn thấy mặt nó trong gương mới hỏi Ly à, nó quay ra chào. Công nhận trong toilet nên có cái gương to và để ở giữa khu Nam và Nữ để khách khứa lướt qua đằng mông mà vẫn nhận ra nhau.

***

Kể nốt là cái vụ ăn chơi hôm qua là ngẫu hứng. Bắt đầu từ quán bia hơi. Đâm ra đói dã man. Sáng nay dậy mệt kinh. Công nhận già rồi, sức khỏe hồi phục cực chậm. Đã thế hôm nọ đứng ở cửa lớp, đúng lúc sinh viên đi qua, lúc sau có đứa khẽ khọt hỏi tóc thầy dạo này bạc thế. Mà chỉ mấy tháng trước đây, bọn nó có chịu gọi là thầy đâu, toàn gọi bằng anh. Tóc bạc làm mất giá đàn ông thế đấy.

Hồi còn ở Y360 có hứa cho một bạn mượn Great Gatsby bản tiếng Anh sau khi dọn nhà (lúc dọn nhà thì không lục được sách). Giờ vẫn chưa dọn xong nhà nhưng đã chuyển xong cái thư viện. Hóa ra cái cuốn mà cứ nghĩ là Great Gatby lại hóa ra là cuốn Great Brain của John Dennis Fitzgerald. Cả tên sách và tên tác giả hao hao nhau nhau nên nhầm. Vậy nên lời hứa cho mượn sách coi như toi, chả biết tìm cái bạn được hứa ở đâu, đành nhắn tin ở đây vậy.

***

Hôm nọ Hagen từ SG ra chơi, mới có điều kiện để phá lịch sinh hoạt hằng ngày, cụ thể là đi chơi lăng quăng buổi tối và buổi đêm. Thực tình lâu lắm mới đi chơi sau 8pm (không tính đi xe đạp tập thể dục).

Cái chỗ trước cửa nhà thờ Hà Nội giờ không còn quăng cái xe rồi lên vỉa hè ngồi mà phải gửi xe. Đang loay hoay gửi xe thì anh chàng gửi xe hỏi: “Lâu lắm mới thấy anh, anh vào La Palace hay ngồi ngoài”. Rồi “Phải 6 năm rồi mới thấy anh đến đây, các bạn anh cũng không thấy đến”. Lúc trả tiền anh này còn nói “Chỉ lấy anh 3 ngàn thôi”.

Các em teen ngồi quán xinh và hở hơn trước. Nhiều em hút thuốc hơn.

Lúc đi về anh chàng giữ xe hỏi: “Anh đã lấy vợ chưa?”

Có hôm thì lại đi lên một chỗ gọi là Face ở Hàng Bài. Chỗ đó khá nhỏ, chắc chỉ chứa được không tới 150 người, chơi nhạc chậm (hơi ngạc nhiên) và thỉnh thoảng có bài nhịp lẻ (quá ngạc nhiên) nhưng khá hay. DJ là một em răng sún mà Hagen nói là từ SG ra. Ánh sáng ở Face không đẹp lắm, có thể là do nó hơi nhỏ nên khó làm ánh sáng. Khách ở quán ăn mặc không quá ăn chơi như ở các discotheque nên nếu đến đế rửa mắt thì không ăn thua. Bù lại, các khách nữ mặt đẹp hơn các chốn ăn chơi khác, ví dụ AMG.

Face có một điểm lạ nữa là không có security. Nhìn xe đỗ ở cửa, nhiều xe tiền tỷ, thấy có cả Audi R8 hai cửa. Nên không có security cũng là phải.

***
Hôm nay lại nghe Janis Joplin. Summertime và Cry Baby.

Thực là khó tả. Giống như một vết thương đang lên da non. Nhưng ở tít tận bên trong cơ thể mình.

Blog dạo này hiu hắt quá nên hôm nay lại phải ra câu đố để câu khách. Trước khi vào phần câu đố và cơ cấu giải thưởng, xin phép kể chuyện linh tinh để hầu các bác.

***

Gần đây tiến sỹ Nhân thổ lộ rằng “từ hồi về kinh, tự nhiên mỗi ngày ngủ được có mỗi năm tiếng”. Khoa học thì bảo rằng ngủ quá 7 tiếng mỗi ngày thì béo phì, mà ngủ ít hơn 7 tiếng một ngày cũng béo phì. Nhưng hầu hết danh nhân làm việc bằng trí óc thì hay ngủ ít cả. Thomas Edison gần như cả cuộc đời chỉ ngủ mỗi ngày 4 tiếng. Hay ông Hồ Chí Minh thì nổi tiếng ít ngủ qua bài thơ cũng nổi tiếng. Cái chính là các bậc cao nhân làm việc bằng não không mấy ai phàn nàn là mình ngủ ít. Tôi còn nghĩ nếu trên đời này có cái thuốc gì uống vào mà khỏi cần ngủ mà vẫn minh mẫn thì họ uống ngay bởi với họ thời gian thức để làm việc là vô cùng quý giá.

Thế nhưng tiến sỹ Nhân phàn nàn là từ ngày về kinh nhận trọng trách, ngủ được ít quá. Mà tiến sỹ Nhân không béo lắm. Lý do cho đợt mất ngủ này thì thiên hạ phỏng đoán rất nhiều. Có thể là bạn gái hoặc vợ tiến sỹ ngày nào cũng tẩn cafe, nên tiến sỹ đêm đêm được ngủ hơi ít.

Hoặc lý do đơn giản hơn: tiến sỹ bị bệnh mất ngủ.

Giải pháp cho việc này là ngoài việc uống trà Dr. Thanh để bớt nóng trong người (ngủ ít chắc nóng lắm) thì còn nên uống thuốc ngủ Dr. Nhân.

Thuốc ngủ Dr. Nhân lúc uống thường phải lẩm nhẩm hát theo giai điệu bài “Chúc bé ngủ ngon”. Lời bài hát có đoạn: “Toi rồi, ngủ thôi, đêm đã qua rồi”. Thế là cơn buồn ngủ kéo đến, đúng lúc buổi họp giải quyết các vấn đề lớn của ngành bắt đầu khai mạc.

***

Tin văn nghệ giật gân nhất tuần vừa rồi là tin bộ phim Chơi Vơi của Việt Nam đã để tuột mất giải Sư Tử Vàng của Liên Hoan Venice vào tay bộ phim Lebanon của Israel. Không những thế giải nữ diễn viên xuất sắc nhất lẽ ra thuộc về Hải Yến thì lại tuột béng vào tay một diễn viên Nga rất là vô danh.

Kể ra ông trời cũng biết thương dân mình. Ông biết là nghệ sỹ nước mình hay ganh tị hiềm khích, có tí danh hơn người là ị vào mồm nghệ sỹ khác. Cho nên ông không cho ai ở cái đất này đoạt giải tầm cỡ thế giới. Bởi nghệ sỹ nào ở cái đất này mà được giải tầm cỡ thế giới thì chắc chắn anh ta sẽ ị vào mồm hầu hết đám nghệ sỹ còn lại. Thậm chí lúc phấp phỏng dự giải đã nghĩ đến việc sau khi đoạt giải về nước sẽ ị vào mồm thằng nào trước, thằng nào sau rồi ấy chứ.

Nói chung là giời vẫn có mắt.

***

Tôi chưa bao giờ tin bài hát “Bèo dạt mây trôi” là dân ca. Xếp loại dân ca của bài hát này cũng rất mờ ám: không ai biết chắc bài “Bèo dạt mây trôi” là dân ca của vùng miền nào.

Tôi cho rằng bài hát này phải có tác giả nào đó sáng tác sau khi tân nhạc đi vào Việt Nam. Có điều tác giả này khuyết danh, và chất dân ca thấm đẫm vào tác phẩm nên bị nhầm thành dân ca. (Nếu là bây giờ sẽ được xếp loại là “dân gian đương đại”, một thể loại ngẩn ngơ không biết do chú cả thộn nào bịa ra mà khán giả VTV ai cũng tin).

Vậy nên nếu ai:

+ Tìm được tác giả bài hát “Bèo dạt mây trôi”. Hoặc chứng minh được bài hát này là của một tác giả cụ thể, sẽ đoạt giải đặc biệt.

+ Chứng minh được bài hát “Bèo dạt mây trôi” không phải dân ca, sẽ được giải nhất.

Cơ cấu giải lần này chỉ có giải Đặc biệt và Giải nhất. Giải là gì thì nhất thời chưa nghĩ ra. Deadline cho ngày công bố giải là ngày 28-Thasng9-2009

***
Ngậm một tin trông, hai tin đợi, ba bốn tin chờ
sao chẳng thấy anh…

Người ra đi có nhớ
là nhớ ai ngồi trông cánh chim trời,
sao chẳng thấy anh…

***

Nhân tiện quả “dân gian đương đại”, mời các bác đọc lại 1 entry cũ của 5xu, được viết theo kiểu hậu hiện đại phong cách 5xu.

Haizzz, bận quá, và thời tiết chán quá, vả lại cũng già rồi, nên nỗ lực mỗi tuần 1 entry có vẻ như không đạt được.

Vì không có gì để làm thành entry mới, hôm nay đành tổng kết 1 loạt entry viết rải rác mấy năm qua nhưng có chủ ý. Gọi là chủ ý thì không đúng lắm, bởi tất cả các entry này (4 cái) đều lấy cảm hứng từ cơ học lượng tử để suy nghĩ về cuộc sống thường nhật của con người trong dòng chảy thời gian. Tức là nếu đao to búa lớn thì có thể nói “các entry này tôi có chủ ý viết về chủ điểm thời gian”.  Hai cái tên khó đọc được nhắc đến trong các entry này là tên hai nhà bác học có công đặt nền móng cho cơ lượng tử. Một ông là Heisenberg (nguyên lý bất định Heisenberg). Ông còn lại là Schrodinger, tác giả phương trình truyền sóng Schrodinger, cũng là tác giả của thí nghiệm giả tưởng về con mèo lượng tử Schrodinger.

Cơ học lượng tử là cú đấm tàn nhẫn gần đây nhất của khoa học vào nhận thức của con người về thế giới tự nhiên, do đó nó làm thay đổi không chỉ khoa học mà cả triết học nữa. Sự thay đổi này (tính bất định của tự nhiên) tàn nhẫn đến mức chính Einstein còn không chịu nổi việc “thượng đế chơi xúc sắc”. Nhưng nếu ai đã từng đọc “Lược Sử Thời Gian” của Stephen Hawkings thì sẽ thấy quả thực “thượng đế chủ định chơi trò chơi vô định” bằng cách cho phép con người dần dần khám phá ra các quy luật của tự nhiên. Cuốn “Lược sử thời gian” bản tiếng Việt là một cuốn sách khá dễ đọc vì dịch rất tốt. Dịch giả là ông Cao Chi. Ngày xưa tôi phải học giáo trình cơ lượng tử của ông này viết (hình như thế, không nhớ lắm, khó bỏ mẹ, 1 phương trình của nó dài khoảng 1 cuốn vở và có 1 tỷ các ký tự lằng ngoằng, mà chắc cũng chả có mấy ai hiểu gì về cái món này). Nói chung mọi người nên tìm đọc cuốn Lược Sử Thời Gian này (tiếng Việt hay Anh đều được) vì nó là cuốn sách hay, gợi mở, tuy không dễ hiểu như người ta quảng cáo đâu.

Còn bây giờ là 4 entry đã nói ở trên:

1) Deus Sive Natura
2) Con mèo Schrodinger
3) Buổi sáng Heisenberg
4) Hoa hồng nở trong đêm

***

Gần đây em thấy một entry bên hòa thượng Thích Học Toán có nói về việc tìm thuật ngữ tiếng Việt để chuyển các thuật ngữ toán học tiếng Anh-Pháp qua. Lúc nãy vào để tìm nên pagevisit của hòa thượng hôm nay có tăng đột biến thì đừng có mừng, hehehe). Ngày xưa, hồi còn cực đoan, em toàn phản đối việc dịch các thuật ngữ với những lý do rất bựa kiểu như quantum hay lượng-tử đều khó hiểu như nhau (thậm chí lượng-tử còn làm người ta khó hiểu hơn) cho nên tốt nhất là giữ nguyên không dịch. Ngoài ra có phải thuật ngữ nào cũng dịch được đâu, nhất là các danh từ mới ngay cả trong tiếng Anh. Ví dụ chipset (của máy tính) là một từ gần như bó tay không dịch được. Nhưng sau này em nghĩ lại, từ nào mà dùng được của tiếng Anh theo cách phiên âm thì là tốt nhất, nó sẽ làm giàu tiếng Việt (ví dụ các từ, săm, lốp, ghi đông, ô tô, ba lô, áo may ô….), còn không thì buộc phải tra từ điển Anh-Khựa để xem bọn khựa nó dịch thế nào rồi mình chuyển thành từ Hán Việt (mịa bọn khựa, từ vựng nó giàu có hơn mình nhiều, cứ phải nhặt của nó kịch liệt). Dưng mà em mù tiếng khựa nên nhiều khi phải bịa. Ví dụ hypethreading (của Intel) em bịa thành siêu phân luồng, bây giờ được chính thức được gọi là công nghệ siêu luồng, là nhờ công bịa tiếng Việt của em.

Cho nên em đánh giá rất cao công sức mày mò lắp ghép tiếng Việt mới cho toán học của hòa thượng, chỉ có điều hòa thượng nên chịu khó tra từ điển thuật ngữ các ngành khác để vay mượn cho ngành mình. Và cố gắng dùng từ bình dị nhất. Ví dụ “derived functor” mà hòa thượng dịch là “hàm tử dẫn xuất”. Nếu cụm từ này mà là dân tài chính dịch thì sẽ là “hàm tử phái sinh” do derive bên tài chính thường dùng là phái sinh. Hay “bundle” thường được nghĩ ngay là bó (hoặc cùng lắm là mớ như mớ rau muống). Bản thân bó cũng là động từ nên có thể dùng thoải mái như “bó tiếp xúc”. Còn sheaf thì là gấp thếp, presheaf sẽ là gấp thếp sẵn hahaha (chả lẽ là tiền gấp thếp … cho vào túi). Split thì là tách hay chia rẽ sao hòa thượng lại đem chẻ nó ra.

Đầu tuần tán phét và câu khách cho hòa thượng cho vui thế thôi. Còn thì em mù tịt.