Hóa Vàng Cho Một Tình Yêu

Michael Jackson, thế là chàng đã ra đi. Nhờ chàng ra đi nên chúng ta mới biết nước Mỹ nó suy đồi thế nào. Đám ma mà chúng nó cũng truyền hình trực tiếp với lại ca hát mấy tiếng đồng hồ. Không hiểu bên ấy khi an táng xong người ta có hóa vàng cho MJ không. Tiêu xài quen rồi, không hóa thì qua thế giới bên kia lấy gì mà tiêu.

Hôm qua hòa thượng Thích Nghịch Toán có ghé blog của 5xu để nhắc nhở rằng thì là hâm mộ với sùng bái lãnh tụ đều là bệnh cả. Thuộc nhóm bệnh tỉnh lẻ. (Cái entry này, ở phần comment, hiện có tới 4 huy chương toán quốc tế xuất hiện, trong đó có 2 huy chương vàng 42/42. Ặc, mật độ cao quá)

Thực ra em (chú tiểu Thích Nghịch Chữ) không phải là fan của MJ. Nhưng cũng như rất nhiều người khác không phải là fan của MJ mà vẫn thích một cái gì đó của MJ. Thích một bài hát, hay thích một điệu nhảy. Ví dụ như moonwalk thì ai mà chả thích. Hoặc quả đổ người trong Smooth Criminal.

Vậy nên hòa thượng Thích Học Toán cứ tiếp tục hâm mộ 5xu hơn MJ đi ạ. MJ tất nhiên là không thể nào viết blog tiếng Việt như em được (em học dưới hòa thượng một khóa nhưng khác khối, lúc em vào lớp 10 thì danh tiếng hòa thượng đã lên tầm Sư Bác rồi).

***

Hồi Zidane về Real Madrid, anh có nói một câu thế này: “Tôi đến đây để mang niềm vui cho các cổ động viên của câu lạc bộ Real Madrid”.

Tôi đánh giá cao các ngôi sao sân cỏ và các nghệ sỹ biểu diễn có ảnh hưởng đến công chúng rộng lớn. Ví dụ như Zidane, Maradona, hay Michael Jackson. Bởi họ mang niềm vui đến cho rất rất rất nhiều người trên hành tinh này, dù trẻ hay già, dù quê hay tỉnh, dù giàu hay nghèo.

Như Zidane hay MJ thì có lẽ họ mang niềm vui và niềm hứng khởi đến cho hàng tỷ người. Hàng tỷ lượt người đúng theo nghĩa đen ấy.

***

Những năm 89,90 nước mình còn nghèo vật. Thông tin nghèo vật. Lạc hậu so với thế giới văn minh hằng trăm năm. Thế mà học sinh nghèo như bọn tôi vẫn đạp xe ra một chỗ gọi là nhà quê của Hà Nội lúc ấy là Ngã Tư Sở để mua băng cassette nhạc quốc tế. Có khá nhiều. Phổ biến nhất là nhạc hải ngoại, kế đến là nhạc cũ 196x-197x như Smokies, ABBA. Nhưng có cả nhạc của MJ mới ra đời chỉ vài năm trước đó ở Mỹ. Bây giờ Mỹ có gì ở VN có cái ấy. Nhưng 20 năm trước thì trễ vài năm so với Mỹ cũng đã là một sự kỳ diệu rồi. Sự kỳ diệu ấy còn ở chỗ người ta không biết tiếng Anh, không biết các thể loại nhạc của người da đen ở Mỹ, thậm chí còn nghĩ Mỹ là kẻ thù và độc ác, thế mà người ta vẫn nghe và thích MJ.

Tôi ngờ rằng trung niên Hà Nội và thanh niên nông thôn miền Bắc cho đến tận bây giờ vẫn đi giày đen với bít tất trắng tinh chính là do ngày xưa video clip của MJ quá thịnh hành ở miền bắc. Hình ảnh MJ mặc quần ống ngắn cũn khoe tất trắng và giày đen có lẽ đã vô thức đi vào tâm lý dân Bắc như là một hình ảnh của sự sành điệu hoặc lịch thiệp (Ặc, hiệu ứng nhảy cóc văn hóa).

Vậy nên dù sao thích MJ cũng là cái may. Chứ thích chú guitarist của AC/CD hoặc frontman của GnR thì các quý ông Hà Nội bây giờ mặc váy ngắn hết cả rồi.

***

Từ hâm mộ đến sùng bái là một khoảng cách rất xa. Xa cả về hiện tượng tâm lý đến hành vi cá nhân. Từ hâm mộ ngôi sao âm nhạc MJ đến sùng bái lãnh tụ Kim Chính Nhật còn là một khoảng cách xa hơn nữa. Xa như tỉnh lẻ của nước Mỹ là New Jersey đến thiên đường có tên là Bắc Hàn vậy. Để vượt qua khoảng cách ấy có đốt đít hết cả đống tên lửa của Bắc Hàn cũng phải bay mất cả ngàn năm. Nhưng nếu lãnh tụ Kim Chính Nhật chẳng may mà hâm mộ MJ thì cả đất nước Bắc Hàn đi giật lùi kiểu Moonwalk chắc cũng chỉ mất vài (chục) năm là đến New York.

***

Vậy còn chúng ta. Haizz. Chúng ta thích moonwalk của MJ từ những năm 90. Mà bây giờ vẫn ở tận đâu đâu. Hay là do chúng ta có cung trăng của riêng mình, trên đó có nhõn chú Cuội.

***

Đầu hè có đi vào Hương Tích cùng người bạn thân. Bạn khấn xong nhờ hóa vàng hộ. Sáng sớm hôm đó trời mưa nên chỗ hóa vàng ướt sũng. Vàng mã cũng nhiều. Hóa xong mất cả nửa tiếng đồng hồ. Mồ hôi mồ kê nhễ nhại. Đi xuống thấy mấy người bán hàng bên đường cười như nắc nẻ. Hóa ra mặt nhem nhuốc muội than lẫn mồ hôi. Liền mua chai nước suối để rửa mặt. Bỗng một cô gái trẻ và nhiệt tình ở đâu hiện ra cầm chai nước rót hộ để rửa mặt cho dễ. Rửa xong mới nhìn cô. Trẻ lắm, mắt vẫn còn trong veo. Miệng rộng răng trắng cười tươi. Da trắng hồng. Cơ thể khỏe mạnh.

Đi xuống núi tiếp. Đi một đoạn tự nhiên nghĩ: tình yêu nhiều khi giống như hóa vàng. Châm mãi không cháy. Đã cháy rồi thì ào một cái là tàn lụi. Lụi rồi rót cho phát rượu cúng, bùng phát nữa rồi ngóm hẳn. Rồi để gió cuốn đi, cuôôốn đi (hát theo nhạc của một nhạc sỹ phật tử chắc là hồi trẻ hay hóa vàng ở chùa Huế).

Quên mất không kể là cô gái sau khi đổ hộ chai nước mát đã không biến mất như các cô tiên khác mà cứ đứng đấy để thu 20 ngàn tiền chai nước có ướp lạnh. Cô hơi cao, hơi xinh và áo hơi rộng cổ.

***

Người ta chỉ nói đến tôn giáo với mục đích là giải thoát khổ đau cho con người. Các chính trị gia thì hứa hẹn cứu đói, cứu nạn, đem lại phúc lợi và công bằng xã hội. Tổng Bí Thư Xô Viết Nikita Khrushchev thì châm biếm: “Các chính trị gia thì lúc nào cũng hứa, họ hứa xây cầu ở nơi qué có sông”.

Nhưng không có nhà truyền giáo nào hay chính trị gia nào nói giống Zidane là tôi đến đây để mang niềm vui cho các bạn.

Thực ra thì ở thiên đường Bắc Hàn hay địa ngục Harlem người ta cũng cần niềm vui như nhau. Chỉ khác nhau ở chỗ họ có entertainer như thế nào thôi. Ở Harlem người ta xem hát và nhảy cho đỡ tốn kém. Còn ở Bắc Hàn người ta đốt 700 triệu dollar tên lửa trong một ngày, chỉ để cho vui. Hay cũng là một cách hóa vàng. Chả biết để cúng ai mà thôi.

***

Một chai nước mát để rửa mặt lúc trưa hè liệu có mang đến niềm vui không? Cho dù chai nước ấy phải trả tiền? Một mối tình hóa vàng liệu có niềm vui không? Hay chính niềm vui là ở cái công đoạn: hóa vàng cho một tình yêu (hát theo một bài hát hơi buồn buồn có tên “Cuối cùng cho một tình yêu” do Trịnh Sơn phổ nhạc cho thơ Trịnh Cung)?

Hôm trước có nói chuyện với một nhà thơ nữ (do đang kháng khựa nên tránh từ nữ thi sĩ) tên là Vân (Phạm Tường). Nhà thơ nữ nói về mối tình cũ dang dở của mình. Tôi bình luận: “(câu chuyện thật là) buồn”. Nhà thơ gật gù (đoán thế vì là chat): “Ừ, buồn đẹp”.

Có nỗi buồn nào là buồn vui hay không? Kiểu nghe một bài hát buồn buồn mà lại thấy vui vui? Tất nhiên nỗi buồn mà chúng ta đang trao đổi ở đây không thuộc phạm trù buồn sinh lý. Buồn sinh lý thì chắc chắn hết buồn là thấy vui ngay, hết mưa là nắng hửng lên luôn, kể cả là nửa đêm.

Hay là niềm vui nào cũng phải bắt đầu từ thấy buồn buồn (do bị cù). Câu này không dịch thành tiếng miền nam được vì sẽ thành niềm vui bắt đầu từ thấy nhột nhột (do bị thọc lét).

***

Vậy nhồn nhột đẹp thì sao? Không biết sao nhưng chắc là dễ chịu hơn những cái đẹp nhồn nhột.

Hồ Chí Minh viết di chúc bắt đầu bằng câu: “Người làm thơ rất nổi tiếng, ở Trung Quốc thời nhà Đường”. Thay vì thi sỹ hay nhà thơ, Hồ Chí Minh gọi là người làm thơ. Ngạc nhiên chưa? Hôm nọ lỡ chê cái chương trình Thăng Long Nhân Kiệt trên VTV1 là sính hán việt nên gọi Nhà Lý là Vương Triều Lý (hiện nay đang chiếu đến Vương Triều Trần rồi thì phải), có bạn vào comment là hán việt có cái hay thế này thế kia (chắc chỉ có mỗi bạn ấy thấy hay nên phải đi giải thích). Thực ra, khó nói nhỉ, nhà Lý chưa thể nào là Vương Triều được. Có chăng là Triều Lý thôi. Muốn có Vương thì phải có hệ thống quý tộc ở dưới. Nhà Lý tất nhiên là không có quý tộc rồi. Nhà Trần thì may ra có.

***

Hôm nay thức khuya mà không có internet nên tâm sự nhiều, ra ngón tay lên bàn phím hết cả. Mai đến cơ quan sẽ post. Lúc đầu đặt tên entry là Carnet 5. Có lẽ sẽ đổi lại là Hóa vàng cho một tình yêu.

***

I just can’t stop loving you

Dù bạn là fan của nhạc rock, blue hay jazz. Thì bạn ít hoặc nhiều đều có nghe Michael Jackson. Ít nhiều sẽ thích một hoặc vài ca khúc của anh.

Mãi cuối tuần vừa rồi tôi mới đi mua 2 CD nhạc của Michael Jackson. Gần 20 năm trôi qua mới nghe lại I just can’t stop loving you, Say Say Say, Billie Jeans … Tiếc là không tìm được Somebody’s watching me (MJ hát back vocal).

Cảm xúc vẫn thế, vẫn ngạc nhiên như lần đầu tiên nghe âm thanh của funk trong Billie Jeans.

MJ thiên tài ở chỗ anh mang vào nhạc disco bình dân một tỷ thứ nho nhỏ của funk, rock, jazz và pop ballad. Biến sân khấu biểu diễn thành một dance floor khổng lồ với màn hình lớn, ánh sáng và âm thanh hiện đại mà trên đó anh ta bày ra không chỉ múa đương đại mà còn cả những dàn đồng ca gospel đủ cả trẻ con lẫn các cô da màu béo ịch.

Không có MJ sẽ không có Justin Timberlake, Usher. Không có Eminem. Và không có … Ngọc Sơn thần tượng miền tây, không có cả Anh Quân Huy Tuấn.

Nếu Jimi Hendrix là guitarist da đen dám chơi nhạc của người da trắng thì MJ là nghệ sỹ biểu diễn da đen được MTV da trắng phát clip và qua đó và làm biến đổi màu kênh truyền hình âm nhạc này đến tận bây giờ.

Bởi vậy nếu không có MJ có lẽ nước Mỹ sẽ không có cả Obama.

Thiên tài điên dại và là icon của nước Mỹ ấy đã ra đi, ra đi bất ngờ và vô nghĩa.

Nhưng những cú xoay người tràn đầy niềm vui, những cú dang tay mang đầy tính biểu tượng, và những động tác đá chân phóng túng sẽ còn mãi. Ít ra là còn mãi với những thanh niên đã lớn lên trong nghèo đói và kìm hãm.

***

Quốc Anh đột nhiên tung ra 2 entry dở dang. Đọc chả hiểu gì. Tuy nhiên có thể tạm đoán là: Một cái về tình yêu đất nước dưới con mắt của nhà kinh tế lượng; Hai là cái gì sẽ phủ nhận phát kiến qua khoa học mới với con mắt của nhà kinh tế học thực chứng.

Về bài tình yêu đất nước thì quả thực tôi chả biết bình luận gì. Vì trong đất nước có em Giò của tôi.

Còn về Galilei Galileo có thể nói thế này: thuyết địa tâm trải qua hàng ngàn năm phát triển và quan sát thực chứng, đã xây dựng được những mô hình chính xác, hóa ra lại là Sai Toét.

Galilei ngày nay trở thành biểu tượng dũng cảm vô biên của một khoa học gia bất khuất. Và bởi thế nên trái đất vẫn quay.

Không có Galilei thì có lẽ sẽ không có Newton và cơ cổ điển. Cũng như không có MJ thì có khả năng thế giới ngày nay không có Hip-Hop.

***

Nhà thờ, như một thế lực nhà nước tôn giáo, muốn khuất phục Galilei không chỉ vì ý thức hệ, mà có lẽ còn là định kiến của các khoa học gia thiên chúa giáo.

Thường người ta vẫn nghĩ các nhà khoa học sẽ là những người có đầu óc cởi mở nhất, sẵn sàng đón nhận cái mới cũng như chấp nhận phản biện. Nhưng có lẽ không phải thế.

Galilei là một ví dụ.

Một ví dụ gần hơn và ấn tượng hơn đó là Max Planck, cha đẻ của vật lý lượng tử, phải mất mười mấy năm mới được công nhận và được trao giải Nobel. Còn Einstein được giải 2 năm sau đó (nhưng không phải cho Thuyết tương đối). Đến Erwin Schordinger thì vật lý lượng tử là mốt rồi nên ông này được giải Nobel rất là đơn giản vào năm 1933. Hai năm sau ông đưa ra thí nghiệm giả tưởng nổi tiếng “Con mèo của Schrodinger”.

Cuộc chiến của nhà thờ với Gaillei diễn ra công khai minh bạch và kéo dài nhiều năm. Kết cục là Galilei thua và bị quản thúc tại gia cho đến chết. Trong thời gian này ông viết cuốn Two New Sciences. Cuốn sách sau này được Newton và sau này nữa là Einstein đánh giá cao. Bản thân Einstein và sau này là Hawking coi Galilei Galileo là cha đẻ của khoa học hiện đại.

***

Trái đất vẫn quay vì có những nhà khoa học dũng cảm như Galilei Galileo. Nhưng trái đất vẫn còn đầy kẻ đầu có đầy định kiến.

Rồi sẽ có lúc, giống như một nhân vật có trong Ngầm của Murakami đã nói, ngoài kia đầy những kẻ luôn cho là mình đúng và (bởi vậy) cái ác mới tồn tại, xuất hiện, và mang đến những thảm họa tàn khốc.

***

Con mèo Schrodinger

Đã bao giờ bạn bước ra sân ga, lên chuyến tàu đã chọn, cùng với hành lý mang theo.

Đã bao giờ, trên sân ga, bạn bước lên chuyến tàu đã chọn, với hành lý và có bạn đồng hành.

Đã bao giờ, trên sân ga, đúng phút chót, bạn không bước lên chuyến tàu đã chọn, có hành lý và có bạn đồng hành. Bạn lên một con tàu khác, chưa mua vé vì chưa một lần lựa chọn.

Đã bao giờ, trên sân ga, khi tàu chạy, bạn thấy thân xác mình đang khởi hành trên chuyến tàu bạn đã chọn, với hành lý và với bạn đồng hành. Còn chính bạn, mà không phải chính thân xác bạn, đang rời sân ga, trên một con tàu khác bạn chưa chọn một lần.

Đã bao giờ, trên sân ga, bạn-không-thân-xác-không-tâm-hồn, đang quan sát, chính thân xác bạn rời ga trên một chuyến tàu, còn chính phần hồn bạn, lại rời ga trên một con tàu khác.

Trên sân ga ấy, bạn sẽ thấy, tính bất phân định, của tâm hồn thể xác, trong cơ thể sống nhị nguyên.

Chỉ khi tách mình ra khỏi chính-mình để quan sát, bạn sẽ thấy chính-mình sụp đổ về thế giới thường ngày.

Như con mèo Schrodinger. Vừa đang sống mà lại vừa đang chết.

 

 

Con Rận

Trước tiên tôi kể một chuyện mà ai cũng biết rồi. Đấy là chuyện con rận. Câu chuyện thế này. Một sinh viên khoa Sinh đi thi vấn đáp. Anh ta chỉ học mỗi bài về con rận. Khi vào phòng thi, anh ta bốc câu hỏi đúng vào con bò. Anh ta bảo: con bò là động vật có vú, có lông, do đó có rận. Sau đó anh ta thao thao nói về con rận. Bạn học của anh sinh viên này thấy thế cũng bắt chước. Khi vào phòng thi thì bắt thăm phải câu hỏi về con cá. Anh ta nói: cá sống dưới nước, do đó không có rận. Sau đó anh ta cũng chỉ nói về con rận.

***

Con rận thì không đi học bao giờ. Nhưng trong xã hội loài người thì có rận hay không có rận người ta vẫn phải đi học.

Trong post trước tôi có nói về các thể chế để các cá nhân có động cơ đi học để có tay nghề, kỹ năng và kiến thức cao hơn, dẫn đến có lương cao hơn.

Trong cuốn Elusive Quest mà ở post trước nữa tôi nhắc tới, có chỉ ra rằng ở các nước nghèo và lạc hậu thì giáo dục chả có tý tác dụng gì cho phát triển cả. Lý do đơn giản là người ta có thể có kiếm lợi bằng quan hệ với quan chức, bằng các kiểu áp phe lằng nhằng dưới gậm bàn thay vì kiếm lợi bằng lao động chuyên môn cao (tác giả là Mỹ nên không biết là quan hệ gầm bàn với quan chức để xin dự án cũng là một dạng kỹ năng cao, mỗi tội không có chỗ nào đào tạo được).

Cuối cùng thì khi mà người ta không có thu nhập cao tương ứng với kỹ năng lao động thì cái việc học trở nên nhạt nhẽo. Cùng lắm là người ta đi học để lấy cái bằng nhằm lên chức.

Không có các thể chế thúc đẩy động cơ cá nhân học tập thì sẽ không bao giờ có một nền giáo dục tốt.

***

Một nền giáo dục tốt sẽ đẻ ra trí thức. Trí thức nói chung là sạch sẽ và không có rận. Nhưng đôi khi trí thức lại tham gia chính trị. Cuốn Elusive Quest không nói mấy đến chính trị và kịch cọt. Nhưng Sartre thì có một vở kịch chính trị tên là Les Mains Sales. Bản dịch tiếng Việt là Guồng Máy.

Tôi đọc cuốn Guồng máy vào mùa hè năm nào đấy cũng khá lâu rồi. Khi tôi mới học hết lớp 10 thì phải. Tôi nghĩ là mình đã vỡ ra rất rất nhiều điều mà có lẽ rất nhiều năm sau mới hiểu những cái vỡ vạc từ thủa hoa niên ấy có ý nghĩa thế nào. Cái năm mà tôi đọc Guồng Máy của Sartre, là những năm cuối cùng của thời kỳ bao cấp đóng cửa.

Vở kịch này giản dị nhưng truyền cảm kinh khủng. Và theo tôi, đến nay, nó đúng đến kinh ngạc.

Một cuộc cách mạng chính trị và lật đổ sẽ không bao giờ giải quyết được các vấn đề lớn về thể chế và lợi ích của các giai cấp. Lực lượng lật đổ sau khi lên cầm quyền sẽ bị cuốn vào cái guồng máy chính trị cũ và không bao giờ thoát được cái vòng lẩn quẩn vô tận. Mượn sức mạnh quân sự của đế chế bên ngoài có cùng ý thức hệ càng không giải quyết được vấn đề. Sự thỏa hiệp với các lực lượng chính trị thù địch và liên kết các giai cấp (dù là giai cấp đối nghịch về ý thức hệ) là tất yếu. Người cải cách (tư tưởng thỏa hiệp) luôn là một lãnh tụ của cuộc cách mạng cũ, một người đáng tin cậy và giàu thực tiện. Rồi lãnh tụ sẽ bị coi là kẻ bội phản lý tưởng, sẽ bị ám sát, và sau này sẽ được chính đảng phái của mình dựng tượng vì cải cách.

Trong cái vòng quay của guồng máy chính trị ấy, luôn có những trí thức trẻ tin tưởng vào sự trong sáng (cần phải có) của chính quyền, của phong trào cách mạng, đồng thời non nớt về nhận thức và thiếu kinh nghiệm sống. Những trí thức trẻ này tự mình luôn đấu tranh tư tưởng giữa mục tiêu và phương pháp. Niềm tin ngây thơ vào lý tưởng sẽ bị lợi dụng. Chính những chính trị gia lọc lõi sau khi lợi dụng xong trí thức trẻ mơ ngủ sẽ tàn nhẫn ra tay phế bỏ mạng sống của anh ta. Sự đổ vỡ về niềm tin con người sẽ là cái giá mà trí thức phải trả khi anh ta mơ màng bước chân vào cái guồng máy chính trị mà anh ta sẽ không bao giờ hiểu hết được.

Cũng sẽ có những phụ nữ đẹp, yêu hòa bình và biết cắm bình hoa. Họ sẽ thuộc về những trí thức trẻ bởi một tình yêu trong sáng, non nớt (và phần nào đó mù quáng). Trong sáng đến mức nhìn nhận việc ghê gớm mà chồng mình làm chỉ là trò đùa. Chỉ đến khi nhận ra sự nguy hiểm của trò chơi, cô cố ngăn lại thì đã muộn.

***

Vở kịch Guồng Máy không nói gì về con rận. Nhưng nó cho thấy evolution quan trọng hơn revolution rất nhiều. Xã hội cần tiến hóa và tự nó phải tiến hóa. Nó không cần cách mạng chính trị.

 

Tiếc là ở thời điểm vở kịch Guồng Máy ra đời, thế giới rất khác bây giờ, cánh tả không thích vở kịch này và nó bị cấm ở các nước xã hội chủ nghĩa. Nó bị đả kích mặc dù nó không có tí rận nào cả.

***

Thế vai trò của trí thức là gì trong xã hội. Có lẽ chỉ nên giới hạn ở những gì purity nhất. Trí thức giữ cho xã hội ngủ ngon mà không bị lương tâm cắn rứt, hoặc ít nhất là ngủ ngon mà không bị rận cắn.

***

Phi Lợi Nhuận

Hôm vừa rồi tờ báo điện tử BBC Tiếng Việt có đăng một bài về việc TQ cấm đánh bắt cá ở Biển Đông. Tên bài báo là “Phép thử của TQ”. Theo như bài báo này thì bọn Tàu nó thả phanh cho các diễn đàn và cả báo chí trong nước thể hiện tư tưởng bành trướng, đặc biệt là nhắm vào Việt Nam. Nhiều thông điệp sặc mùi phát xít (đề cao dân tộc Hán, nhu cầu mở rộng không gian sống, sự áp bức của các nước khác với TQ, các vấn đề kinh tế. Y hệt những gì đã xảy ra với nước Đức trước khi Hitler lên nắm quyền:

“Người dân Trung Quốc rất bức xúc và yêu cầu Chính phủ phải có hành động mạnh mẽ hơn. Một số người còn đề xuất rằng để giải quyết vấn đề Nam Hải, Trung Quốc có thể bắt đầu từ Việt Nam, nước có thái độ khiêu khích hơn cả.”

“Trung Quốc cần gấp một chiến thắng để xua đi tình trạng thoái hóa suy đồi và khích lệ người dân.”

“Muốn phát triển Trung Quốc phải mở rộng không gian của mình, tin rằng nếu không có một cuộc chiến tranh cục bộ những nước này tất sẽ trở thành hòn đá cản đường sự phát triển của Trung Quốc”

 Đọc mấy cái này với các phát ngôn của Tần Cương có cảm giác là định hướng tuyên truyền trong nước cũng như đối ngoại của TQ đang là hiện nay có vẻ giống như những gì mà Goebbels đã làm trước khi Hitler tiến hành chiến tranh.

Giả sử TQ mà làm phát xít Đức thì Việt Nam sẽ là Áo-Hung, hay là Ba Lan. Chắc chỉ có Bắc Hàn là thích làm Áo – Hung thôi. Việt Nam chắc là Ba Lan hoặc Pháp. Làm Ba Lan thì về sau bị cả hai phe nó giết ngoém hết cả quý tộc elite.

Hay là làm Pháp rồi đợi quân Đồng Minh nhảy vào.

***

Bọn BBC Tiếng Việt phần nhiều bài viết về VN rất là bias với chủ ý đả kích (chính phủ) Việt Nam rất là lộ liễu. Nhưng ít ra nó có tên là BBC Tiếng Việt (thay vì là Việt Ngữ như trước đây). Trong khi đó VTV ngày càng nhiều từ Hán Việt. Hán Việt không phải là xấu, nhiều khi còn là tốt, tuy nhiên lạm dụng thì hài lắm. Ví dụ xưa nay chúng ta vẫn gọi là Nhà Lý, Nhà Trần, Nhà Lê… Thế mà hằng ngày ở VTV1 có 1 cái chương trình sau thời sự và thể thao, nội dung là về 1000 năm Thăng Long. Cái chương trình ấy có tên là Vương Triều Lý. Nghe cứ tưởng phim Tàu.

***

Bắc Hàn giờ còn xé hiệp định, dọa đánh cả Mỹ. Chính phủ Obama tự nhiên hiền dã man, khác hẳn anh Bush da trắng dòng dõi diều hâu xịn. Đại ca của Bắc Hàn là Trung Quốc cũng cà khịa hải quân Mỹ ở biển Đông. Quân Mỹ có vẻ cũng nhịn.

Nói chung chiến tranh tầm cỡ thế giới (nhiều nước đứng ở các phe khác nhau) đều có sự khởi đầu từ các nước mà chính quyền hung tợn, bắt đầu có tiền và tích lũy đủ công nghệ sản xuất, bắt đầu khoe khoang lịch sử văn hóa và bắt đầu muốn thế giới phải đại đồng theo cách của mình (hay nói cách khác là bắt thế giới phải ngưỡng mộ mình theo cách của mình).

***

Nói dại, nếu chiến tranh thế giới thứ 3 nổ ra, thì chính nước khơi chiến chính là Tàu, còn Việt Nam sẽ là nước phải đương đầu trước tiên. Nhưng thế có khi lại hay, quân Đồng Minh kéo vào Việt Nam giúp VN đánh khựa. Không biết lần này Nga có giúp không. Nước Nga của putin thì rõ là cánh hữu suýt cực đoan rồi. Lại là một trong 2 nước đại ca của Bắc Hàn nữa.

Tự nhiên thấy chiến tranh chống Mỹ có những cái lợi lâu dài. Ví dụ có lính Mỹ chết và mất tích, để rồi có MIA. Có MIA thì mới có việc tàu Mỹ tự nhiên được vào biển Đông. Vào rất đúng lúc. Có vẻ như Việt Nam đang nhẫn nhịn. Chứ không phải là sợ. Yếu thế hơn thì phải nhịn thôi. Nhưng không sợ.

***

Kinh tế học đã chứng minh được lợi ích của việc xích lại gần nhau. Ví dụ nhà giàu thì mua đất xây nhà ở cùng khu. Người lạo động có chuyên môn và kỹ năng cao (ví dụ luật sư, hehehe) thì hay di chuyển đến các đô thị lớn hoặc các khu kinh tế lớn để làm việc cùng nhau và hưởng lương cao cùng nhau. Các học giả lớn cũng hay đến làm việc ở các trường đại học lớn, hay các thành phố có nhiều trí thức. Văn nghệ sỹ cũng thế.

Động cơ di chuyển chỗ ở và chỗ làm, học nghề và chọn việc, truy tìm kiến thức có ích và thực dụng… là những động cơ cá nhân. Lợi ích do vậy cũng là cho cá nhân. Nhưng xã hội cũng sẽ được hưởng nếu có định chế tạo môi trường nuôi mầm cho việc nâng cao trình độ lao động.

***

Để xích lại gần nhau, việc đầu tiên là mình phải làm đi theo khẩu hiệu của Lê Nin: vô sản các nước đoàn kết lai.

Công nhân VN, giới chuyên gia VN, đầu tiên phải nâng cao tay nghề, kiến thức, kỹ năng … để dần dần xích lại với người lao động Mỹ, Anh, Pháp.

Dần dần thì các nhà buôn VN cũng xích lại với các nhà buôn Anh Mỹ Pháp. Rồi đến chính phủ xích lại gần nhau. Kiểu như đi học lân la làm quen với bạn giàu rồi chơi với hội nó. Dần dà tuy nước Việt ở xóm nhà nghèo ĐNÁ, nhưng lại chơi toàn với các bạn ở xóm nhà giàu. Cũng đỡ lắm.

***

Real Madrid là câu lạc bộ bóng đá lớn. Vé vào sân đắt, bản quyền truyền hình đắt, áo cầu thủ bán cho fan hâm mộ cũng đắt.

Các trường đại học hàng đầu của Mỹ cái gì cũng đắt. Sinh viên muốn học các trường sang ấy cứ phải è cổ ra mà trả tiền.

Thế nhưng cả Real lẫn các trường đại học kia đều là Phi lợi nhuận (not for profit) cả.

Ở mình cứ nhầm lẫn về từ ngữ. Tưởng phi lợi nhuận là miễn phí. Thực ra chả miễn cái gì, thậm chí còn thu phí đắt lòi. Bản chất phi lợi nhuận là không trả tiền lãi cho cổ đông (không profit). Tiền thu được càng nhiều càng tốt, nhưng là để chi trả nuôi dưỡng nâng cấp cho chính đội bóng (Real Madrid) và Trường Đại Học. Mà chính vì Phi Lợi Nhuận nên những trường như Harvard, Dartmouth… mới xin được endowment hàng nhiều tỷ dollar mỗi năm.

***

Các trường đại học ở VN mình thì rõ là vì lợi nhuận. Trường công cũng vì lợi nhuận (đút túi), trường tư thì rõ là để kiếm chác rồi.

***

Trường đại học mà thế (nữa là các thứ khác), biết đến bao giờ mới có cơ hội xích lại gần các nước giàu đây.

A Quest

Nhân một ngày nắng nóng không dám bước chân ra ngoài, tôi định làm một entry ngắn gọn để điểm một cuốn sách có tựa đề “Truy Tìm Căn Nguyên Tăng Trưởng” của tác giả William Easterly. Cuốn sách này do Alpha Book xuất bản. Dịch giả là một nhóm trí thức trẻ học ở các trường đại học Mỹ, trong đó có những người học các trường thuộc hạng Ivy League. Một điều thú vị nữa là một số người trong nhóm dịch giả này là thành viên của Diễn đàn Thanh niên Xa mẹ. Lời giới thiệu của cuốn sách do Tiến sỹ Trần Đình Thiên giới thiệu với giọng văn khá là hóm hỉnh giống như khi anh nói chuyện trên bàn nhậu ngoài đời.

 

Nhưng trời nóng và quá mệt do đứng, đi lại, và hoàn toàn không ngủ từ 3 giờ chiều hôm trước đến tận 10 giờ sáng hôm sau ở nhà A3 Giảng Võ để làm cái crazy sale cho Samsung Mobile, cho nên lại lười ko muốn làm cái bài điểm sách.

 

 Với lại, khi thức cả đêm để đứng nhìn hàng ngàn người chen lấn xếp hàng để mua sản phẩm khuyến mại của một hãng điện thoại Hàn Quốc, thì tôi lại nghĩ đến những ý kết luận của cuốn sách: đó là động lực thúc đẩy hành động của con người. Và cái sự lộn xộn của đám đông hàng ngàn người kéo đến điểm bán hàng khuyến mại từ nửa đêm (trong lúc 7 giờ sáng mới bắt đầu bán) lại có căn nguyên (ngu xuẩn) từ luật chơi của đợt promotion có tên gọi crazy sales của Samsung.Quay lại với cuốn sách nói trên.

Tên gốc của cuốn sách là The Elusive Quest for Growth. Ngay từ lúc nhìn cái tên (Quest) tôi đã có cảm nhận cuốn sách được viết với tác giả ở vị thế của một người có học, sống ở một nước văn minh giàu có, tự cảm thấy (hoặc được giao) nhiệm vụ (quest) phải đi tìm cho được cái bí quyết (nguyên nhân) dẫn đến sự tăng trưởng kinh tế cho những nước nghèo và rất nghèo.

Và quả thật, cách tiếp cận của cuốn sách, đúng là của một người ở nền văn minh cao hơn, giàu có hơn, nhìn vào những vấn đề cản trở đến sự phát triển của những nước thuộc thế giới thứ 3. (Và bởi vậy chúng ta, những người đang sống ở một nước nghèo có tên là Việt Nam, liệu sẽ học hỏi được gì từ cách tiếp cận như thế).

(Nếu tôi dịch tôi sẽ dịch là Săn Lùng Nguồn Gốc Tăng Trưởng. Quest dịch là Săn Lùng nghe sát nghĩa và hấp dẫn hơn. Còn Căn Nguyên nghe có vẻ như gốc gác của bệnh tật).

Trong cuốn sách The Warren Buffett Way có nói đến rất nhiều đến focus investment, focus porfolio, … Tất cả sự thành công của Warren Buffett cũng như các đối tác (cũng đã trở thành huyền thoại) của ông ấy như Charles Munger cũng đi theo con đường focus porfolio:

+ Chỉ đầu tư vào một vài cổ phiếu

+ Khi đầu tư chỉ nghĩ đến đơn vị chục năm.

+ Trong quá trình đầu tư, có những lúc cty mà mình đầu tư vào underperfomance, thậm chí underperformance liên tục cả vài năm, cũng vẫn phải bình chân như vại.

Warren Buffett cũng cho 1 ví dụ là nếu đầu tư 1USD với lợi nhuận (rate) cụ thể, và có mức thuế capital gain cụ thể thì nếu đầu tư vào và quên hẳn đi 20 năm thì 20 năm sau cả lãi và thuế sẽ là con số khổng lồ so với đầu tư 1 USD mà cuối năm rút lãi ra, đóng thuế, và đầu tư lại 1 USD (giả định là thuế suất và lãi suất ở hai trường hợp là như nhau).

Tức là nếu có thuế capital gain, và nhà đầu tư có tư duy khôn ngoan ở mức trung bình, thì họ sẽ luôn luôn nghĩ đến đầu tư dài hạn. Trong khi đó ở VN chưa có thuế chứng khoán —> sẽ lướt ván thay vì có tư duy đầu tư theo chiến lược dài hạn. Chưa kể nếu không có thuế sẽ dẫn đến việc sàn chứng khoán trở thành cái máy giặt khổng lồ cho các bác tham nhũng.

Như vậy tăng trưởng dài hạn và lành mạnh, từ cách tiếp cận của tác giả “The Elusive Quest for Growth” đến các nhà đầu tư thành đạt trên stock market, đều có cái gì đó giống nhau. Và cũng giống những suy nghĩ của tác giả cuốn sách ” Prisoner of the State”, cựu tổng bí thư ĐCS TQ, Triệu Tử Dương.

Tác giả của The Elusive Quest về cơ bản chỉ ra sự trợ giúp (tiền, kiến thức) của các nước giàu cho các nước nghèo đều sẽ không có hiệu quả gì nếu như bản thân người dân của các nước nghèo không tự có động lực làm giàu cũng như không có một chính phủ tốt. Người dân phải tự có nhu cầu lao động với hiệu suất cao hơn. Để người dân có động cơ dẫn đến hành động như vậy thì các thể chế phải tốt. Ví dụ như phải có các thể chế cho phép sở hữu cá nhân rõ ràng (North), có thị trường cạnh tranh, chính sách tiền tệ không lạm phát, thương mại tự do. Với các thể chế như vậy thì người dân và văn hóa của họ sẽ tự động vào khuôn: làm việc chăm chỉ, tiết kiệm, trung thực, sáng tạo. (Cái này giống như thuyết của North).

Nếu phải tóm gọn kết luận của The Elusive Quest thì sẽ là: nhà nước dân trị và nhân dân có động lực phấn đấu.

Trong cuốn “hồi ký” Prisoner of the State, cựu tổng bí thư ĐCS TQ và các câu chuyện của ông cũng cho thấy nhân dân luôn muốn làm giàu và muốn hít thở một bầu không khí tự do. Chính quyền, và đảng cầm quyền phần nào cũng muốn như thế. Nhưng khi quyền lực tập trung vào số ít, hay tệ hơn, tập trung vào một cá nhân như Đặng, thì thảm họa là khôn lường. Đặng cũng mong muốn đất nước tăng trưởng, ông ta đã support về mặt chính trị cho Hồ Diệu Bang, một nhà lãnh đạo thuộc phe cải cách kinh tế và có tư tưởng cởi mở. Nhưng khi chính sách cởi mở dẫn đến biểu tình thì Đặng lo ngại. Và khi có biểu tình lớn của sinh viên ở Thượng Hải thì Đặng phế truất Hồ Diệu Bang khỏi chức Tổng bí thư và thay ông này bằng một nhân vật cải cách khác là Triệu Tử Dương. Cho đến lúc Triệu Tử Dương gặp sự cố Thiên An Môn thì thậm chí còn bắt giam và cấm cố tại gia ông này luôn. Nó cho thấy Đặng dựng và phế tổng bí thư dễ như trở bàn tay. (Trước đó, Đặng phế truất Hoa Quốc Phong và đưa Triệu Tử Dương vào ghế thủ tướng). Trong cuốn hồi ký, Triệu Tử Dương có kể về việc ông gọi điện thoại đến xin gặp Đặng để nói về việc sinh viên biểu tình ở Thiên An Môn. Đặng đồng ý. Nhưng khi Triệu đến nhà Đặng thì có đầy đủ các đồng chí lãnh đạo cao cấp ở đấy. Đặng đã ra phán quyết tàn nhẫn nhất trong lịch sử nhà nước TQ hiện đại nhưng vẫn nói “trách nhiệm là của chúng ta (những người có mặt ở buổi họp đấy) “. Đọc kỹ hơn, ta có thể nhận thấy, Đặng xua quân đội đến giết sinh viên không phải lo sợ sinh viên lật đổ chính quyền mà sợ nhân dân phế truất “ngôi” của mình. Trong cuốn hồi ký, Triệu Tử Dương đã phần nào (ngây thơ) chứng minh được phong trào của sinh viên ở Thiên An Môn là phong trào yêu nước hoàn toàn không có ý lật đổ chính quyền hay chống Đảng mà bắt đầu chỉ là chống tham nhũng, đòi hỏi thêm dân chủ, thêm tự do ngôn luận… Phong trào của sinh viên lúc đầu cũng nhỏ và hiền lành, nhưng đến khi báo Nhân Dân Nhật Báo đăng xã luận (chính là phát ngôn và quan điểm của Đặng) đã xỉ nhục sinh viên thì sinh viên mới phẫn nộ và làm to lên (nhưng vẫn là bất bạo động). Mà các hành động phẫn nộ của họ cũng phần nhiều nhắm vào cá nhân của Đặng.

Cho đến nay công lao cải cách kinh tế của Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương đều không được ghi nhận (người ta chỉ nói đến công lao của Đặng). Công lao Cải cách nông nghiệp và phát triển đặc khu kinh tế duyên hải của Triệu Tử Dương hoặc là đi vào quên lãng hoặc không được ghi nhận. (Tôi mù tịt về văn hóa TQ, nhiều cơ quan của họ là gì thì toàn phải đoán, có mỗi quả Bộ chính trị thì biết. Tên riêng cũng toàn phải đoán mò, chỉ có các tên như Đặng Tiểu Bình, Lý Bằng, Triệu Tử Dương là không cần đoán vì đã biết).

Cũng như cuốn The Elusive Quest, cuốn hồi ký của Triệu Tử Dương cho thấy rào cản ngăn trở phát triển ghê gớm nhất chính là các barrier trong tâm trí của con người. Những người đã thành công trong quá khứ bằng cách mạng (dù là cách mạng công nghệ) cũng sẽ là người ngăn cản các cuộc cách mạng trẻ hơn (dù là cách mạng công nghệ). Công nghệ dệt của Anh, công nghệ HDTV của Nhật bản đã đi vào ngõ cụt. Còn ở TQ, chính các nhà cách mạng lão thành (trong sách viết là old guard và elder) là những người không tin vào cải cách chính trị và Đặng và Lí Bằng là phe cứng rắn nhất. Kể cả Triệu Tử Dương lúc đầu chỉ là nhà cải cách kinh tế và bảo thủ về chính trị, nhưng dần dần hiểu ra cải cách chính trị mới tạo ra cửa cho sự phát triển bền vững. Và có vẻ như là nếu Hồ Diệu Bang không bị phế truất thì cải cách chính trị ở TQ sẽ tiến xa hơn.

Có một điều thú vị nữa là Triệu Tử Dương nhận ra cách mạng vô sản ở TQ đã làm mất đi tầng lớp tư sản. Ông đã tìm cách bù lại bằng cải cách nông nghiệp, giải tán hợp tác xã, cho tư hữu đất nông nghiệp. Đến khi lên thủ tướng (1980) thì ông là người cải tổ nền kinh tế cho chuyển qua kinh tế thị trường. Nhưng chỉ sau 8 năm ông nhận ra là chỉ có cải cách kinh tế không sẽ dẫn đến tệ tham nhũng. Khi nhận ra thì đã quá muộn, quân giải phóng trung quốc đã tiến vào Thiên An Môn. Cho đến ngày hôm nay, đến người dân VN cũng biết là quan chức TQ tham nhũng tàn khốc thế nào, cho dù thi thoảng lại thấy báo đăng tin một quan chức cấp cao của TQ bị tử hình vì tham nhũng. Gia đình Lí Bằng, kẻ thù của Triệu Tử Dương, cũng thành đại gia nhờ tham nhũng.

Tham nhũng có hệ thống sẽ là gốc của vấn đề xã hội trầm trọng nhất: nó gây ra phân hóa xã hội, thủ tiêu hoặc làm biến đổi chất của tầng lớp trung lưu. Mà tầng lớp trung lưu lớn mạnh và đồng thuận lại chính là động lực chính của sự phát triển.

Cuốn Elusive Quest for Growth có lẽ được viết ở cuối những năm 90 khi mà tác giả còn dùng modem dial-up để kết nối internet bên Mỹ. Nhưng phân tích và kết luận của cuốn sách có lẽ sẽ còn đúng mãi với các nước nghèo và không chịu phát triển.

Cuốn sách của Triệu Tử Dương phần nhiều nói về các năm 88-90, nhưng các vấn đề ẩn sâu đằng sau hậu trường chính quyền TQ có lẽ cũng vẫn là vấn đề mà hiện nay TQ (và cả các nước giống thế) đang gặp phải.

Cá nhân tôi thì thấy việc Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương bị Đặng phế truất là rất có hại cho Việt Nam. Nó đã tạo ra một Trung Quốc có nền kinh tế phát triển đều tăm tắp và một chính quyền ngày càng có xu hướng cực hữu (độc tài cánh hữu) rất cộng hưởng với tâm lý và chính sách bành trướng bá quyền từ thời Đặng khi ông này tuyên bố trên truyền hình(live) là cần dạy cho (bọn du côn) Việt Nam một bài học vào năm 1979.

Tất cả những gì mà chúng ta mong đợi, đó là nội bộ chính quyền TQ tự đấu đá, chính đất nước Trung Hoa tự phân rã. Còn chúng ta quan sát và học những bài học đổ vỡ của họ.

 

(Có thể xem thêm về North ở đây)

 

 

 

Quê Ngoại

Hồ Dzếnh, một người Việt gốc Hoa (bố là người Hoa lưu lạc sang miền bắc VN, lấy vợ là người Việt).

Sách ngày xưa hay nói ông là Minh Hương. Một số sách mới hơn (nhưng cũng cách đây cả nửa thế kỷ) thì chú thích Minh Hương là người Việt gốc Hoa.

Hồ Dzếnh viết không nhiều, văn phong không quá nổi bật, nhưng có những đoạn nói về quê hương và phụ nữ Việt Nam lại rất mềm mại và đẹp đẽ.

Hôm nay nhân ngày Lục Tứ (cách người Trung Quốc gọi sự kiện Thiên An Môn – Mùng 4 tháng 6 năm 1989), tôi trích lại mấy đoạn văn mà cách đây hơn 60 năm, một người Việt gốc Hoa đã viết về mẹ và quê ngoại của mình.

***

Hỡi nước Việt Nam! Tôi nghiêng lòng xuống Người, trên những luống cày mà hương thơm còn phảng phất, vì tôi đã từng uống nước và nói tiếng nói của Người, vì tôi đã thề yêu Người trên bậc tuyệt vời của tôn giáo. Trên dải đất súc tích những tinh hoa của văn chương, những công trạng của lịch sử, tôi còn ghi cả những bóng dáng người xưa tôi thương yêu, và trong số những người này, chị Yên tôi là một.

***

Từ bao lâu nay, tôi vẫn tin rằng mẹ tôi sung sướng. Nhiệm vụ một người vợ hiền, mẹ đảm Việt Nam đã được làm trọn vẹn, và danh vọng xứng đáng ấy được lấp lánh ở một chỗ cao quý nhất trong trái tim người. Cái phần thưởng đến với người tuy quá chậm và khó, nhưng chính sự khó và chậm ấy đã khiến tôi yêu mến nước Nam của tôi bằng một tấm lòng trọng đại, một mối tình vô song, nhất là quê hương thứ hai của tôi lại không được huy hoàng rực rỡ!

***

Nhà quê An Nam như một tấm lòng hiền từ rộng mở, nhà quê An Nam niềm nở, thân thiết tiếp đón chúng tôi, vào lúc mà tương lai chỉ là sự mù mịt, còn dĩ vãng thì lưu lại những dấu vết đau lòng. Chúng tôi sống những ngày tàn ở đấy, như nhà ẩn sĩ vui quên những sự bất đắc chí một thời. Cái cảm xúc lần đầu nhận được ở hoàn cảnh, tôi đem hòa nó vào tình yêu thiên nhiên, và tôi khăng khít giữ lấy từng mẩu kỷ niệm của thiếu thời, do đấy, lòng thương sâu xa đất nước Việt Nam.

***

Carnet 4

Hôm nay nhận được quả offer thế này.

“Mày về làm với anh. Đang từ đi xe ôm uống bia hơi như mày, về với anh thì mày sẽ đi xe hơi uống bia ôm”.

Hehe, quả offer này hóm vật. Nhưng mà anh ơi, hơn 5 năm trước anh còn offer em: “Mày về làm với anh, làm ba năm thôi, anh trả mày 200 cây vàng”.

Nghe offer là biết việc phải làm rồi. Làm xong có thể em sẽ thành bộ não lớn của xã hội màu. Hehe. Nhưng mà em không thích.

Với lại vàng bây giờ có khi còn đắt hơn máu người. Iem là iem không thích.

***

Hôm trước vô tình xem Người Đương Thời. Chị Tạ Bích Loan đối thoại với Paul Krugman. Kinh cả người. Từ cô gái trẻ trán bóng đường băng dẫn đường lên đỉnh olimpia năm nào, nay thành nữ trung niên trán hói nói chuyện với đương kim giải Nobel Kinh Tế. Đã thế giọng đúng kiểu đi hỏi chuyên gia rồi về repeat mà đéo biết. Kiểu: ông có lời khuyên gì với những người lãnh đạo như chúng tôi. (Đại khái thế, không nhớ lắm). Ngoài ra còn đưa đẩy dẫn dắt câu chuyện rất lộn xộn nữa.

Chị Loan ơi, chị là nhà báo, đúng hơn là host (giống cái), chị đâu cần hỏi Paul những câu có chuyên môn sâu. Có rất nhiều thứ đời thường mà vẫn vĩ mô, chị có thể hỏi được, hỏi với tư cách một nhà báo sắc sảo đối thoại với một kinh tế gia. Đâu có cần phải gồng lên như thế. Đâm ra em nghi các chương trình khác, đối thoại với các nhân vật làm nghề khác, chị cũng gồng mình lên (ra vẻ) là có kiến thức chuyên môn sâu về những nghề ấy. Gồng thế có ngày bứt gân mà chết chị ạ. Nếu không bứt gân thì trán sẽ căng và bóng mãi.

Nhưng mà Paul có nói một ý, em tin là nhà đài dịch đúng: rằng thì chừng nào thế giới chưa hết suy thoái thì Việt Nam chưa nghĩ đến thoát suy thoái. Việt Nam chỉ thoát suy thoái khi mà thế giới đã hết.

Bác Hồ ơi, tháng 5 đã qua rồi.

***

VTV3 có cái phim dở hơi gì đó, đại khái là quay ở Đà Lạt. Có một nhân vật nam, chắc là Việt Kiều, lồng tiếng thật, giọng nửa tỉnh nửa quê, nghe rất buồn nôn. Nhân vật này có tên là Long Yesterday. Ở trong một ngôi nhà toàn là ảnh John Lennon. Mịa, khỏi phải nói buồn nôn thế nào. À, nhạc phim là của Quốc Bảo nữa. Vãi cả lúa, rất hợp với một list tên các nhân vật nửa ta nửa hồng kông, nửa cả miệt vườn nữa. À, có 1 thằng cu nhân vật chính, con trai lão gia ở cái nhà toàn gỗ, thằng này mặt y chang Michael Jackson, nhất là cái mũi.

Anh quay phim của bộ phim này chắc bị parkinson, còn anh dựng phim của phim này chắc chắn là bị bệnh máy mắt. Xem phim (truyền hình) mà chóng hết cả mặt.

***

Bia hơi rất là ok, xe hơi cũng thế, ít ra là ok hơn xe ôm. Bia ôm cũng ok nhưng để khi nào già và hết gái theo đã. Hy vọng là 20 năm nữa.

***

Mùng 1 tháng 6 đã qua. Nếu phải khuyên một ai đó mua sách cho con đọc. Lời khuyên của tôi sẽ lần lượt là (theo thứ tự thời gian):

+ Chiếc chìa khóa vàng hay câu chuyện ly kỳ của Buratino

+ Dế mèn phiêu lưu ký

+ Gió Đầu Mùa

+ Hồ Dzếnh (truyện ngắn)

+ Tây Du Ký

+ Ba Người Lính Ngự Lâm

+ Không Gia Đình

+ Thủy Hử

và khi đã đủ lớn (độ cuối cấp 2) thì là Tom Swayer.

Đặc biệt là 4 cuốn đầu. Nó sẽ giúp trẻ em có (hoặc ít ra làm cảm được) một thứ tiếng Việt giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh. Nó cũng giúp trẻ em biết tưởng tượng và có ước mơ (thậm chí là phiêu lưu). Biết thế nào là làm việc tốt, việc xấu. Sai, và sửa sai. Có lỗi và nhận lỗi.

Các cuốn sau sẽ giúp trẻ em hiểu được tình bạn, ân nghĩa, báo thù, sự dũng cảm và cả hy sinh. Và cuối cùng là giúp trẻ em có được sự hài hước và trí thông minh theo kiểu giải quyết vấn đề.

***

Làng

Hiền triết làng Mỹ ghé thăm làng Bần.

Sự kiện này gây xôn xao một chút với đám đồ nho, chức sắc và bọn buôn bán vặt hay lên chợ huyện. Bọn mõ làng lần này cũng chịu khó đưa tin quanh các xóm.

Hiền triết thăm làng hai ngày. Lúc chia tay bịn rịn lắm. Phó trưởng thôn cầm tay dẫn ra tận bờ mương quyến luyến. Lúc đứng xa khỏi đám mõ làng, chỉ còn hai người mới hỏi nhỏ: tiên sinh có cảm nhận hay lời khuyên gì cho làng Bần chúng tôi không.

Nhà hiền triết cứ cười cười. Một lúc sau cũng vẫn cười. Rồi vẫn cứ cười và nói: tao biết chúng mày vì sao mũi tẹt rồi. Chúng mày không có thói quen đi trước mở cửa và giữ cho người đi sau. Cửa nó đập vào mặt từ bé, làm gì mũi chả tẹt.

Phó trưởng thôn hơi sững, nhưng cũng rặn một nụ cười: dạ, tiên sinh còn nhận xét gì nữa không? Nhà hiền triết vẫn cười cười: chúng mày toàn cho dân ăn gạo, đi ị vì thế cứ phải nhắm tịt mắt mà rặn, làm gì mà cả làng mắt chả bé tí.

Phó trưởng thôn chừng như hơi mất kiên nhẫn: dạ, chúng tôi muốn hỏi về vĩ mô, vĩ mô như ở bển ấy. Nhà hiền triết tắt cười, bước qua bờ mương, quay lại, thắt cà vạt chỉnh tề rồi hắng giọng nói rất rõ ràng bằng tiếng làng Bần: “Chúng mày đớp ít thôi”.

Hiền triết đi rồi mà giới mõ làng vẫn còn hơi xôn xao, tiếp tục bàn về những gì nhà hiền triết phán như rồng leo ở sân đình. Mấy hôm đầu mõ với đồ nho bàn bạc còn rụt rè lắm. Vì chả lẽ thật thà nói ra rằng thì là nhà hiền triết nói tiếng gì cứ xì xà xì xồ, có ai hiểu gì đâu mà bàn.

Mấy hôm sau có người dịch hộ được cái xì xồ thì vỡ ra, vỗ đùi mình, vỗ đùi thằng hàng xóm: tới đáy rồi, tới đáy rồi, từ mai chỉ có việc thong thả đi bộ leo dốc, có khi phải tăng gấp đôi chi tiêu quỹ làng để mua dăm chai quốc lủi với rượu đế uống vào để leo cho nhanh.

Rồi mấy hôm sau nữa mới vỡ hẳn ra: nhà hiền triết toàn nói chuyện xứ người, còn chuyện làng Bần, nhà hiền triết chả biết gì, chỉ nhớ láng máng là đánh trận giỏi. Mà cứ đợi làng khác đến đánh làng Bần chán rồi lâu lâu mới dám bật lại phát. Rồi cứ tự hào mãi.

Đám mõ làng rộ lên đưa tin về nhà hiền triết mấy hôm, rồi lại trở về con đường làng quen thuộc. Xắp thành hàng đều tăm tắp, đi quanh quanh con đường làng, cùng đều tăm tắp bên phải con đường làng bé xíu. Đi đầu hàng là đại mõ tuổi trạc trung niên, rõ ràng là cụt tay trái, đi dăm bước lại giơ tay phải ra chỉ đường và chém gió.

Tiếng mõ đang đều tăm tắp đột nhiên có tiếng nhị nỉ non chen vào. Nghe kỹ tiếng nhị pha với đọc nhạc rap tiếng làng Tàu. Tiếng đọc rõ dần. Bản nhạc rap có đoạn: Đầm làng mày là của chúng tao. Bùn làng mày là của chúng tao. Sen làng mày cũng là của chúng tao. Cả đoàn mõ sững sờ. Dân làng cũng sững sờ. Thằng mõ chơi nhị hát tiếng tàu hóa ra là người làng Tàu, vào ở nhờ nhà cháu họ của em vợ con nuôi nhà bạn thân trưởng thôn. Rồi nhập hộ khẩu luôn ở đấy.

Cả đoàn mõ nín thở chờ đại mõ đến bạt tai thằng mõ tàu. Đại mõ có nhõn một cánh tay, dồn sức vào mà tát vì có mà vỡ mặt. Chờ mãi mà đại mõ vẫn đứng đầu hàng giơ tay phải chỉ đường rồi chém gió tiếp. Hóa ra đại mõ không chỉ cụt tay trái mà còn bị điếc cả hai tai.

Dân làng Bần ai cũng mắt híp, mũi tẹt. Cả làng ăn ít để nhường cho trưởng phó thôn đớp nhiều. Nói chuyện, khấn vái thắp hương thì cứ xếp hàng đều tăm tắp người nọ sau đít người kia rồi tất cả sau đít một người vừa cụt vừa điếc. Đi riết nên mấy kẻ nhắm mắt mà vẫn dẫn đầu tưởng đâu mình nghĩ gì thì cả làng nghĩ thế. Chuyện mỏ bọ xít ở khu mộ tổ, mấy trưởng họ định lén bán cho làng người, sau lộ ra bị các họ bắt họp lấy ý kiến. Tay đại diện vụ họp họ, quen thói chỉ tay dẫn lối, óc không quen suy nghĩ logic, chưa thèm hỏi ý kiến dân làng, đã bảo với mõ: dân làng đồng lòng bán mỏ.

Mà cái mỏ ấy. cũng có tự đào lên bán được đâu. Phải nhờ cả thằng ăn cướp nó đào giúp.

 

Xe Đạp

Jodie Foster có đóng một bộ phim tên là The Brave One. Phim thriller. Trong phim này cô ấy đóng vai một freelancer chuyên kể các câu chuyện đường phố trên radio. Hằng ngày cô ấy đeo một cái túi, đi bộ trên các con phố, rẽ vào các cửa hiệu, rồi đến đài phát thanh. Ở đó có một studio nhỏ và cô sẽ độc thoại kể về các con phố mà mình đã đi bộ qua với những câu chuyện có hồn hoặc gắn với một phần lịch sử của con phố. Cô ấy kể rất hay và ngẫu hứng vì chương trình của cô phát live.

***

Ngày xưa tôi cũng đã từng đi bộ như thế trên các con đường ở quận nhất. Lúc đó đường còn ít xe hơi và vắng. Đi bộ từ nhà văn hóa thanh niên qua đồng khởi. Hay có khi rẽ qua Hàn Thuyên. Có những hôm chui vào thương xá Eden. Có hôm vào bệnh viện nhi đồng xem mấy cái hoa văn bằng sắt của tòa nhà. Có hôm vào bưu điện ngồi xem người ta viết phong bì thuê và ngắm cái quạt trần trên đầu.

Ấy là cái lúc người ta còn rảnh rỗi còn đường phố vẫn còn có hơi thở của chính nó. Mình đi trên nó mà cảm nhận được cái sự sống ấy, bắt mình phải về nhà mà đọc sách xem ngày xưa cái phố ấy thế nào. Cũng không phải là kiến thức gì nhiều hay độc đáo, nhưng đủ để tưởng tượng ra hai cô gái Mỹ, ông nhà báo, và vụ đánh bom trong The Quiet American. Đủ để tưởng tượng ra ông Ẩn hằng ngày đi từ văn phòng của mình qua Gibral. Hay thấy Trịnh Công Sơn hát với Khánh Ly trong sân Văn Khoa buổi tối.

Ở Hà Nội khó đi bộ hơn nhiều. Khu phố cổ bây giờ rất khó đi bộ. Tuy đi vài lần là quen dần với việc lúc đi trên vỉa hè lúc phải xuống lòng đường, nhưng cái sự đi bộ không còn thoải mái nữa. Ngay cả con đường mà ai cũng nghĩ là dễ đi bộ là Tràng Tiền, nay cũng rất khó đi. Khó đi hơn nhiều so với các đường quanh khu đấy. Đi bộ quanh Bờ Hồ hay Hồ Tây thì dễ hơn, nhưng đấy không phải là đi trên phố. Phố là phải có vỉa hè, quán cafe, cửa hàng cửa hiệu, các lối rẽ. Hay có những ngã tư ngã năm đủ lớn để cảm thấy chính mình đi băng qua nó. Nếu thích cảm giác đi bộ qua khoảng trống lớn, có thể đến khu Hoàng Diệu – Vườn Hồng – Lăng Bác. Nhưng phải đi sớm hoặc rất muộn, khi còn chưa có nhiều người ra tập thể dục.

Thực ra vẫn còn nhiều con đường ở Hà Nội đi bộ vẫn thích. Như đường Phan Đình Phùng, Hàng Trống, Tràng Thi. Hay các con đường Trúc Bạch hoặc đường ven hồ tây (Thụy Khuê). Đi bộ mấy con đường này thú vị ở chỗ một bên là đường, một bên là hồ. Mỗi tội đi các con đường này phải chú ý tránh các đội ăn lẩu hoặc các ghế đôi cafe bày chi chít trên vỉa hè. Đường quanh Hồ Gươm mỗi tối cuối tuần là những nơi không nên đi bộ vì cực kỳ đông xe, ô nhiễm tiếng ồn và khói kinh khủng.

Chưa kể là thời tiết. Hà Nội thực ra có cái mùa đông rất hợp với đi bộ. Nhất là những hôm rét ngọt và có nắng vàng. Mặc áo khoác mỏng, đội mũ len, đi găng. Thế là đủ cho một cuộc đi bộ. Nhìn những người đi xe máy mặc một đống áo và đội mũ bảo hiểm, sẽ thấy đi bộ sướng thế nào. Chiều mùa đông đi bộ ra tượng Lê Nin ngồi xem bọn trẻ con nó tập skateboard hoặc nhảy hip-hop, cũng thấy tinh thần trẻ trung nhẹ nhõm. Có khi ngồi xem cả giờ đồng hồ mà không biết.

Nhưng mùa mưa phùn thì thực là bó tay, không thể nào nghĩ đến đi bộ được, vì nó quá tởm. Còn mùa hè thì thôi rồi, chỉ đi độ 15 phút là thè lưỡi thở như cún. Những lúc đó chỉ muốn có xe đạp.

***

Với một cái xe đạp chừng hơn một triệu và một cái headphone, mỗi tối có thể đạp xe lăng quăng chừng hơn một tiếng. Một tiếng đi xe đạp thì được nhiều lắm. Có thể nuốt cả khu Trúc Bạch – Thanh Niên – Thụy Khuê. Hoặc nuốt cả khu Văn Cao, Liễu Giai, hồ Ngọc Khánh tới mấy vòng. Đi xe đạp có cái hay, cái dở so với đi bộ. Cái hay của nó là mát hơn, và không phải canh me đi đến chỗ nào là phải quay về như đi bộ. Nó cũng có cái hay là biết đường nào dốc, đường nào không, ngã tư nào khó qua, ngã tư nào dễ. Nếu đi bộ thì không để ý không nhận ra được. Với những hôm sau khi mưa, hoặc đi buổi tối ở những phố đèn đường không phải chỗ nào cũng sáng thì đi xe đạp sạch chân hơn, không phải ngó nghiêng cẩn thận những quãng tối.